شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٤٨

( ( 2385 ) ) مشك را بىهوده حق خوش دم نكرد * بهر حس كرد او پى اخشم نكرد

فصوص و هو الكون كلَّه و هو الواحد الذى قام كونى بكونه و إذا قلت يغتذى فوجودي غذائه و به نحن نحتذى .

( ( 2356 ) ) آن يكى را نعمت و كالا دهند * وين دگر را بر سر آتش نهند

ن 117 5 - ك 48 22

آن يكى را : اين دو مصراع استفهام انكارى است . به دليل قولش كه : آتشش سوزد . . .

( ( 2357 ) ) فقر فخرى از گزاف است و مجاز * نى هزاران عزّ پنهان است و ناز

ن 117 7 - ك 48 23

فقر فخرى : قول پيغمبر است كه اَلفَقرُ فَخرى . ( 1 )

عزّ پنهان است : فقر حقيقى به حق تقوم وجود عبد و صفات و حول و قوت اوست به وجود حق تعالى و مولاى حقيقى و به صفات و قوّت و قدرت او . و از كلمات عرفاست كه اِذا جاوَزَ الشَّيْءُ حَدَّه اِنعَكَسَ ضِدَّه پس هر گاه فقر حقيقى به نهايت رسيد غناى حقيقى است و عبوديت حقيقى به كمال رسيد مولويت تحقيقى است . در حديث است كه اَلعُبُودِيَّةُ جَوهَرَةٌ كُنهُهَا الرُّبُوبِيَّةُ . ( 2 )

( ( 2373 ) ) امتحان كن فقر را روزى دو تو * تا به فقر اندر غنا بينى دو تو

ن 118 6 - ك 48 34

روزى دو : يعنى دو روز .

تا به فقر اندر : تا اندر فقر .

دو تو : دو لا .

( ( 2376 ) ) صد هزاران جان تلخى كش نگر * همچو گل آغشته اندر گل شكر

ن 118 9 - ك 48 36

كش : به فتح اول . نيكو و خوش .

( ( 2384 ) ) كى بود آواز لحن و زير و بم * از براى گوش بىحس اصم

ن 118 17 - ك 49 3

اصم : كر .

( ( 2385 ) ) مشك را بىهوده حق خوش دم نكرد * بهر حس كرد او پى اخشم نكرد

ن 118 18 - ك 49 3

اخشم : آن كه شامّهء او باطل شده .

ناى را حق بىهده خوش دم نكرد

بهر انس آمد پى اهرم نكرد

ن ندارد - ك 49 4

ناى : مىشود مراد نى باشد و مىشود ناى گلو باشد .

اهرم : اگر فارسى باشد ، چوبى است كه هريسه را به آن كوبند . يعنى بهر اُنس ( به ضم ) و

( 1 ) - سفينة البحار ، ج 2 ، ص 378 .

( 2 ) مصباح الشريعة ، فقره صدم .