شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٢٨

( ( 1884 ) ) پيش از اين كين خاكها خسفش كند * پيش از اين كين بادها نشفش كند

* ( بُطُونِهِمْ ناراً « 4 : 10 ( 1 )

( ( 1858 ) ) مادحت گر هجو گويد بر ملا * روزها سوزد دلت ز ان سوزها

ن 91 18 - ك 38 31

مادحت : تشبيه به ضد است ، و قياس مدح به ذم كه هر دو به غرض باشد .

( ( 1861 ) ) آن اثر هم روزها باقى بود * مايهء كبر و خداع جان بود

ن 91 21 - ك 38 32

خداع : فريب .

( ( 1862 ) ) ليك ننمايد چو شيرين است مدح * بد نمايد ز انكه تلخ افتاد قدح

ن 91 22 - ك 38 33

قدح : چون جرح ، ضرر رساندن و عيب گرفتن .

( ( 1863 ) ) همچو مطبوخ است و حب كان را خورى * تا به ديرى شورش و رنج اندرى

ن 92 1 - ك 38 33

مطبوخ : مسهل مايع كه بجوشانند ، و هر چند بعضى از آن را .

حب : مسهل يا بس ، چون حبّ ايارج و حبّ شيبار و نحو آن .

( ( 1867 ) ) نفس از بس مدحها فرعون شد * كن ذليل النفس هوناً لا تسد

ن ندارد - ك 38 36

كن ذليل النفس هوناً : يعنى باش ذليل و خوار ، و بزرگى مكن .

لا تسد : نهى از باب سادَ يَسوُدُ سَيدوُدَةً است . و مصراع اشارت است به كريمهء : * ( « وَعِبادُ اَلرَّحْمنِ اَلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى اَلأَرْضِ هَوْناً وَإِذا خاطَبَهُمُ اَلْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً » 25 : 63 . ( 2 )

( ( 1878 ) ) اين همه گفتيم ليك اندر بسيج * بىعنايات خدا هيچيم هيچ

ن 92 17 - ك 39 7

بسيج : فارسى ، ساختگى كارها .

( ( 1883 ) ) قطرهء علمى است اندر جان من * وارهانش از هوا وز خاك تن

ن 92 22 - ك 39 10

[ تمام بيت : ] در جمع اسماء سه عنصر ، ايهام التناسب است . چه هوا اگر به معنى خود بود مراعاة النظير بود ، ولى خواهش نفس است .

( ( 1884 ) ) پيش از اين كين خاكها خسفش كند * پيش از اين كين بادها نشفش كند

ن 93 1 - ك 39 10

خسف : فرو بردن زمين .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء نساء ، آيهء 10 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء فرقان ، آيهء 63 .