شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٢٥

( ( 1791 ) ) دل كه او بستهء غم و خنديدن است * تو مگو كو لايق آن ديدن است

( ( 1767 ) ) هر كه با سلطان شود او همنشين * بر درش شستن بود حيف و غبين

ن 87 11 - ك 37 11

شستن : مخفف نشستن .

غبين : مغبون .

( ( 1774 ) ) نالم ايرا ناله‌ها خوش آيدش * از دو عالم ناله و غم بايدش

ن 87 18 - ك 37 14

ناله و غم بايدش : شيخ فريد عطار راست :

ذرهء عشق از همه آفاق به

ذرهء درد از همه عشّاق به

قدسيان را عشق هست و درد نيست

درد را جز آدمى در خورد نيست

( ( 1781 ) ) من ز جان جان شكايت مىكنم * من نيم شاكى روايت مىكنم

ن 88 3 - ك 37 18

من ز جان : استفهام انكارى است .

روايت مىكنم : يعنى از دل ، چنان كه فرمايد كه : دل همىگويد . . .

( ( 1787 ) ) اين من و ما بهر آن بر ساختى * تا تو با خود نرد خلوت باختى

ن 88 9 - ك 37 21

نرد خلوت باختى : همين نسخه اصح است يعنى به ملاحظهء « اَلتَّوحيد اِسقاطُ الِاضافاتِ » خلوت است . و اين خلوت و نرادى است كه جامى قدس سره گويد :

در آن خلوت كه هستى بىنشان بود

به كنج نيستى عالم نهان بود

تا آن جا كه گويد :

نواى دلبرى با خويش مىساخت

قمار عاشقى با خويش مىباخت

و نيز گويد :

در حقيقت خود به خود مىباخت عشق

وامق و عذرا به جز نامى نبود

( ( 1788 ) ) تا من و توها همه يك جان شوند * عاقبت مستغرق جانان شوند

ن 88 10 - ك 37 22

تا من و توها همه يك جان شوند : اين وقتى شود كه همه يكدل و يك قبله و يك عقيده باشند و همه ايتام را چون پدر و ارامل بىوسايل را چون شوهر و شيوخ عجزه را چون پسر ، و روا نداشته باشد بر ايشان مگر آن چه را به خود روا داشته باشد .

( ( 1791 ) ) دل كه او بستهء غم و خنديدن است * تو مگو كو لايق آن ديدن است

ن 88 13 - ك 37 23

دل كه او بستهء غم و خنديدن است : حق فرمود در كتاب مجيد : * ( « لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ » 57 : 23 ( 1 )

يعنى محزون نشويد بر آن چه از شما فوت شود و خوشحال و نشاط نداشته

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء حديد ، آيهء 23 .