شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١١٧

( ( 1639 ) ) گر تو اين انبان ز نان خالى كنى * پر ز گوهرهاى اجلالى كنى

شود قرآن پس گوش بدهيد و خاموش باشيد .

( ( 1628 ) ) ادخلوا الابيات من ابوابها * و اطلبوا الارزاق من اسبابها

ن 80 18 - ك 34 33

ادخلوا الابيات من ابوابها : داخل شويد خانه‌ها را از درهاشان . اشارت است به كريمهء * ( وَأْتُوا اَلْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها 2 : 189 . ( 1 )

و اطلبوا الارزاق من اسبابها : طلب كنيد روزىها را از اسباب آنها .

( ( 1630 ) ) مبدع است او تابع اسناد نى * مسند جمله و را اسناد نى

ن 80 20 - ك 34 34

مسند : معتمد عليه همه . « ما به تو قايم چو تو قايم بذات » . و اشارت به اين هم دارد كه سلسله هايى كه به بزرگان منتهى مىشود ، بزرگان به يكى منتهى مىشوند . « متحد جانهاى شيران خداست » . و آن يكى اسناد به ديگرى ندارد .

( ( 1631 ) ) باقيان هم در حرف هم در مقال * تابع استاد و محتاج مثال

ن 80 21 - ك 34 34

حرف : جمع حرفه ، يعنى كسب .

مثال : يعنى همه از روى نمونه و دستورالعمل صانعند ، و حق تعالى مبدع است بىحاجت به مثال . چه همهء مثالها را او ابداع و اختراع فرموده .

( ( 1635 ) ) آدم از فردوس و از بالاى هفت * پاى ماچان از براى آز رفت

ن 81 3 - ك 35 2

پاى ماچان : محل سياست و انتقام گرفته شده . پس ياء پاى به كسره باشد ، و به نظر حقير نيامده . و مىشود به سكون ياء ، كه تركيب اسم فاعل باشد يعنى به ارادهء پاى بوسى به جهت عذر رفت كه از كنايات باشد . و به وجهى خاك پاى شخص حضرت وجود است .

( ( 1636 ) ) گر ز پشت آدمى وز طلب او * در طلب مىباش هم در طلب او

ن 81 4 - ك 35 3

طلب او : به وزن قرب ، جماعتى از مردم ، كه يك جا جمع باشند . يعنى در زمرهء آدم حقيقى باش .

و با طلب ( به فتحتين ) جناس محرف دارد .

( ( 1637 ) ) ز آتش دل و آب ديده نقل ساز * بوستان از ابر و خورشيد است باز

ن 81 5 - ك 35 4

باز : يعنى مفتوح . كنايه از آبادى و خرمى .

( ( 1639 ) ) گر تو اين انبان ز نان خالى كنى * پر ز گوهرهاى اجلالى كنى

ن 81 7 - ك 35 5

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 189 .