شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٠٦

( ( 1390 ) ) تا عمر آمد ز قيصر يك رسول * در مدينه از بيابان نغول

( ( 1377 ) ) سنگها و كافران سنگ دل * اندر آيند اندرو زار و خجل

ن 68 6 - ك 30 9

سنگها و كافران : اشارت است به كريمهء : * ( وَقُودُهَا اَلنَّاسُ وَاَلْحِجارَةُ 2 : 24 . ( 1 )

( ( 1379 ) ) سير گشتى سير گويد نى هنوز * انيت آتش انيت تابش انيت سوز

ن 68 8 - ك 30 10

سير گشتى : اشارت است به كريمهء : * ( هَلِ اِمْتَلأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ 50 : 30 . ( 2 )

( ( 1381 ) ) حق قدم بر وى نهد از لا مكان * آن گه او ساكن شود از كن فكان

ن 68 10 - ك 30 11

حق قدم بر وى نهد : مضمون حديث است كه : حَتّى يَضَعَ الجبَّارُ قَدَمَه فيها فَتَقُولُ قطنى يا رَبّ . ( 3 )

( ( 1386 ) ) چون كه واگشتم ز پيكار برون * روى آوردم به پيكار درون

ن 68 15 - ك 30 13

پيكار : به پا و كاف فارسى ، به وزن زنگار ، جنگ و جدال .

( ( 1387 ) ) قد رجعنا من جهاد الاصغريم * با عدو اندر جهاد اكبريم

ن 68 16 - ك 30 14

قد رجعنا : منقول است كه حضرت ختمى صلى الله عليه و آله از غزوه اى از غزوات مراجعت فرموده ، فرمودند قَد رَجَعنا مِنَ الجِهادِ الأَصغَر اِلَى الجِهادِ الأكبَر [ 189 ] و مراد از اكبر جهاد با نفس است كه عرفا او را موت احمر مىگويند . و حضرت نيز فرموده : اَعدى عَدُوِّكَ نَفسُكَ الَّتى بَينَ جَنبيكَ ( 4 )

با عدو : در بعض نسخ : با نبى .

اندر جهاد اكبريم : و اول بهتر است . و مىشود مراد از نبى ، عقل باشد كه پيغمبر داخل است ، چنان كه نبى ، عقل كلّ خارجى است .

( ( 1388 ) ) قوّتى خواهم ز حق دريا شكاف * تا به سوزن بر كنم اين كوه قاف

ن 68 17 - ك 30 14

قوتى خواهم ز حق دريا شكاف : اين بهتر است از آن چه در بعض نسخ است .

( ( 1390 ) ) تا عمر آمد ز قيصر يك رسول * در مدينه از بيابان نغول

ن 68 21 - ك 30 18

نغول : به ضم اول ، ژرف و دور و دراز .

[ 189 ] مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 137 مرحباً بقوم قضوا الجهاد الاصغر و بقى عليهم الجهاد الاكبر .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 24 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء ق ، آيهء 30 .

( 3 ) منبع يافت نشد . .

( 4 ) عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 118 .