شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٠٤

( ( 1344 ) ) با زبان شطأه شكر خدا * مىسرايد هر برو برگى جدا

مگو كس را تو بيش : ايهام دارد به بيش كه سميّاتست .

( ( 1331 ) ) مؤمن ار ينظر بنور الله نبود * عيب مؤمن را برهنه چون نمود

ن 65 22 - ك 29 9

ينظر بنور الله : اشارت به حديث نبوى است كه اِتَّقُوا فِراسَةَ المُؤمِنِ فَاِنَّه يَنظُرُ بِنُورِ الله ( 1 )

بپرهيزيد فراست و بينش مؤمن و مردان خدا را و عيب خود را اصلاح كنيد ، بلكه نزد مردان خدا دل نگه داريد چه آنان مىبينند با نور خدا و عين الله و اذن ا للهاند .

( ( 1332 ) ) چون كه تو ينظر بنار الله بدى * نيكوى را وانديدى از بدى

ن 66 1 - ك 29 9

ينظر بنار الله : اين نظر واقع شدن در تحت اسماء قهريه است .

در عدم كى بود ما را خود طلب

بى بىسبب كردى عطاهاى عجب

ن ندارد - ك 29 13

در عدم كى بود : تو بودى و علم و ساير صفات عين ذات تو . كانَ الله وَلَم يَكُن مَعَه شَيْءٌ .

بىسبب : يا مُبتَدِئَاً بِالنِّعَمِ قَبلَ اِستِحقاقِها .

بىطلب هم مىدهى گنج نهان رايگان بخشيده اى جان جهان

ن ندارد - ك 29 14

رايگان : ( به گاف فارسى ) مفت و بىعوض . بلى حق جواد است ، وجود اعطاء چيزى است كه سزاوار معطى له باشد بدون عوضى و غرضى حتى طلب صيت و اشتهار و حمد و تخلص از ذم و نحوها و الا معامله خواهد بود نه جود و بخشش . و از بخششهاى او گنج نهان جان و كنز مخفى جان جان است .

شير را چون ديد كشته ظلم خود

مىدويد او شادمان و با رشد

ن ندارد - ك 29 18

ظلم خود : ( به فتح خاء ) از جهت موافقت با رشد كه به فتح شين است . مانند « خور » و « خوى » كه گاه در تقفيه به فتح خوانده مىشوند . شيخ فريد الدين عطار راست :

خلق ترسند از تو من ترسم ز خود

كز تو نيكى ديده‌ام و از خويش بد

( ( 1342 ) ) شاخ و برگ از حبس خاك آزاد شد * سر بر آورد و حريف باد شد

ن 66 12 - ك 29 19

حريف باد شد : و با او دست افشان نمود . بيت :

صبا با شاخ گل در دست بازى

به شوخى غنچه‌ها در عشوه سازى

( ( 1344 ) ) با زبان شطأه شكر خدا * مىسرايد هر برو برگى جدا

ن 66 14 - ك 29 20

( 1 ) جامع صغير ، ج 1 ، ص 8 .