مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — الصفحة ١٢٧

باب بيست و نهم در قناعت

براى آنچه خواسته است ، و غفلت را از خود دور كرده ، و به مقام ربوبيت و مربى و مدبر بودن او يقين پيدا كند ، البته قسمتها را از خدا دانسته و بدون توجه به اسباب و وسائل ظاهرى متوجه پروردگار متعال مىشود . و كسى كه به قسمت و دادهء خدا راضى و قانع شد ؛ از فكر و غصه و زحمت نجات پيدا كرده و راحت مىشود ، و هر چه قناعت كمتر باشد ؛ حرص و طمع بيشتر شده و زحمت و ناراحتى و فكر افزونتر خواهد شد .

[ ( شرح ) ]

قناعت اگر در تمام مراحل زندگى ( پوشاك ، خوراك ، مسكن ، شهوات ، تمايلات نفسانى ، ثروت ، ملك ) صورت بگيرد ؛ ريشهء طمع و شهوت و هوىهاى نفسانى قطع شده ، و با آسايش خاطر و راحتى تن و دل مىتوان توجه كامل به عالم روحانيت و لقاء پروردگار محبوب پيدا كرد . و بايد متوجه شد كه به مقتضاى ( منهومان لا يشبعان طالب علم و طالب مال ) طالب دنيا از نظر علاقه و محبت قلبى هرگز سير نخواهد شد اگر چه تمام دنيا را مالك باشد ، زيرا دنيا محدود است ، ولى علاقه و طلب هميشه در ازدياد و شدت بوده و تمامشدنى نيست . و طالب دنيا پس از دارا شدن تمام دنيا مىبايد باز به همان مقدار قناعت كرده ، و حرص و طمع خود را محدود نمايد . پس چه بهتر است كه اين امر ( قناعت ) در همان مرحلهء اول صورت گرفته ، و پس از بدست آوردن حد اقل وسائل زندگى ، حرص و طمع و شهوت و علاقهء خود را محدود كرده ، و از فعاليت بى جا و زحمت و مشقت بىنتيجه خوددارى نموده ، و خود را مبتلا و گرفتار نسازد . البته استفاده از دنيا به مقدار حاجت و لزوم در زندگى است ، و اضافه بر آن غير از تحمل زحمت و مشقت نتيجه اى نداشته ، و از توجهات غيبيه و عوالم روحانيت و سير به سوى سعادت و كمال و حقيقت نيز محروم خواهد شد .

در سر نه هواى مال و جاهى دارم ، در دل نه غم زر و سپاهى دارم صاحب نظرى توجهى گر بكند ، چون آينه چشم يك نگاهى دارم

( [ قسمت دوم از ] متن )

و الطمع في الدنيا أصل كل شر ، و صاحبها لا ينجو من النار الا أن يتوب ، و لذلك ( عن ذلك ) قال النبى ( ص ) القناعة ملك لا يزول ، و هى مركب رضى الله