ادوار فقه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٥٥

10 - پيدا شدن خوارج و فقه و فقهاء ايشان : - چگونگى فقه خوارج - چند تن از فقيهان خوارج - برخى از مشاهير خوارج - برخى از فتاوى خوارج - طرز استدلال يكى از خوارج بر احكام فقهي

صلتان عبدى به نجدى و اصحاب و اتباع او نظر داشته آنجا كه گفته است :

أرى أمّة شهرت سيفها

و قد زيد فى صوتها الأصبحى

بنجديّة او حروريّة

و ازرق يدعو إلى الازرق

فملَّتنا انّنا مسلمون

على دين صدّيقنا و النّبيّ

أشاب الصّغير و افنى الكبير

مرور الغداة و كرّ العشىّ

اذا ليلة أهرمت يومها

اتى بعد ذلك بيوم فتىّ

نروح و نغدو لحاجاتنا

و حاجة من عاش لا تنقضى

تموت مع المرء حاجاته

و تبقى له حاجة ما بقى .

ديگرى از مشاهير خوارج نافع بن ازرق حنفى بوده است . ابن ابى الحديد راجع به او قسمتى آورده كه چون از جنبهء احكام فقهى و توجه به طرز استدلال خوارج ، دانستن آنها خالى از فائده نمىنمايد آن قسمت را تلخيص و ترجمه مىكنيم :

« . . نافع بن ازرق حنفى مردى شجاع و از متقدّمان خوارج در فقه بود و « ازارقه » بوى منسوب مىباشند .

« از جمله فتاوى او اينست : كشور اسلامى ، بطور اطلاق ، دار كفر و مردم آن ، همه كافر و همه اهل دوزخ مىباشند ، مگر آن كسى كه ايمان خود را آشكار سازد مؤمنان ( خوارج ) نبايد به نماز ديگر مردم حاضر گردند ، و نبايد از ذبائح ايشان بخورند ، و نبايد با ايشان ازدواج كنند ، و ميان كسى كه از خوارج است و ميان غير خارجى توارث نيست . غير خارجى مانند كفّار عرب و بت پرستان مىباشند كه يا بايد اسلام اختيار كنند يا كشته شوند ، و تقيّه جائز نيست چه خدا گفته است : * ( إِذا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ الله أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ) * « 1 » و هم خدا در بارهء كسانى كه تقيّه نمىكنند و با آن مخالفت دارند

« 1 » آيهء 79 از سورهء النساء ( سورهء 4 ) .