ادوار فقه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٥

سنت و روايت آن و استناد بسنت و حديث : معانى سنت بحسب لغت و اصطلاح - عللى كه براى منع از جمع حديث تصور شده - نخستين تأليف در اسلام - كتاب حديث على عليه السلام و برخى از كلمات آن - جلوگيرى در خليفه اول از تدوين حديث - نظر مؤلف درباره تدوين حديث در زمان پيغمبر ( ص ) - دلائل لزوم جمع و تدوين حديث - امتياز اسلوب قرآن و حديث - مطالب سه گانه راجع بحديث - استشهاد درباره حديث

مخصوص تا زمان خليفهء سيم دور نمىدانم كه از جمع تدوين يا نقل و استناد به آن تا حدى نهى و جلوگيرى به عمل آمده باشد و گفتهء علماء عامّه در آن باره به صواب مقرون باشد اين نظر قوت مىيابد از توجه به آن كه در اوائل آن عهد كه اصل خلافت مورد اختلاف بوده و شايد مخالفان ، به اقوال و احاديثى از پيغمبر ( ص ) به نفع خود استناد مىكرده و در نتيجه بر فرض اين كه باب حديث مفتوح مىمانده اگر متصدى خلافت تبديل نمىشده بى ترديد كار او سست و متزلزل مىگشته است .

پس مصلحت خلافت اقتضاء مىداشته است كه در پرده و بطور كلى از تحديث و تدوين حديث ، به بهانه اختلاط ، نهى به عمل آيد .

بهر جهت آن چه راجع بحديث در اوائل عصر صحابه منقول و شايد معتبر مىباشد سه مطلب زير است :

1 - اين كه از جمع و تدوين فى الجمله نهى به عمل آمده است .

2 - اين كه در تصحيح آن به استشهاد ، استناد مىشده است .

3 - اين كه حديثى اگر مورد تصديق مىبوده در مقام تفقّه ، به آن استناد مىشده است .

از آن چه تا كنون در پيش گفته شد چگونگى حال مطلب نخست معلوم گرديد در بارهء مطلب دوم و سيم چند مورد براى نمونه در اينجا ياد مىگردد :