ادوار فقه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٦
طبقه بندى مخصوص به اين تأليف براى دور تفريع به چهار عهد اصلي عهد صحابه - عهد تابعان و اتباع تابعان و تابعان ايشان تا زمان غيبت صغرى - عهد نوّاب و سفراء چهارگانه تا غيبت كبرى - عهد غيبت كبرى تا زمان حاضر ( قرن 14 هجرى ) - طبقه بندى ديگران و اشكال آن - نقل سه طبقه بندى و بيان نقص آنها
سدهء نخست وفات يافته‌اند و اشخاصى كه در طبقهء سيم تا هشتم مىباشند در سدهء دوم در گذشته‌اند و كسانى كه در طبقهء نهم تا دوازدهم داخل مىباشند اندكى پس از تمام شدن سدهء دوم « 1 » از جهان رخت بربسته‌اند » .
طبقه بندى دوم
شيخ عبد اللَّطيف عاملى در رجال خود چنان كه نقل شده چنين افاده كرده است :
« اصطلاح اصحاب ما در امر طبقات از دو راه با اصطلاح مخالفان اختلاف دارد :
يكى از جهت عدد طبقات كه باصطلاح ما نصف عدد طبقات ايشان است و ديگر از جهت ترتيب آنها ، كه به عكس ترتيبى است كه ايشان گفته‌اند ، چه باصطلاح ما طبقه‌اى كه از حيث زمان متأخّر است مقدّم ذكر مىگردد . » آنگاه اين مضمون را گفته است :
« بحسب اصطلاح ما فقها و رواة را شش طبقه است :
1 - طبقهء شيخ مفيد .
2 - طبقهء شيخ صدوق .
3 - طبقهء شيخ كلينى .
« 1 » - از اين كه ابن حجر طبقات راويان و فقيهان را در اوائل قرن سيم ، قطع كرده و از آن زمان به بعد ، تا زمان خودش ( قرن نهم ) طبقه‌اى قائل نشده بعضى احتمال داده‌اند كه به اين حديث مرسل نبوى « طبقات أمّتي خمس طبقات كلّ طبقة اربعون سنة : فطبقتى و طبقة اصحابى اهل العلم و الايمان و الطَّبقة الثانية اهل البرّ و التّقوى و الطَّبقة الثالثة اهل التّراحم و التّواصل و الطَّبقة الرابعة اهل التواضع و التّدابر و الطَّبقة الخامسة إلى المائتين اهل الهرج و المرج . ثمّ تربية جر و خير من تربية ولد » نظر داشته است . به نظر من آثار وضع در اين روايت از صدر تا ذيل آن نمايانست .