ادوار فقه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٦

خاتمه دور صدور و تشريع . سوره هاى مدنى قرآن مجيد و اختلاف علماء در عدد آنها - سوره هاى « مكّى » و « مدنى » و « مختلف فيه » بنقل سيوطى - جهات فرق ميان سوره هاى مكّى و مدنى - عدد سوره ها و آيات و كلمات و حروف قرآن مجيد

« و آن چه از سوره هاى قرآن در مدينه نازل گشته عبارتست از سورهء « الانفال » و « براءة » و « النّور » و « الاحزاب » و سورهء « محمّد » ( ص ) و « الفتح » و « الحجرات » و « الحديد » و ما بعد اين سوره ، تا سورهء « التّحريم » . . » سيوطى بعد از نقل اين قسمت و توثيق رجال سند آن از كتاب « دلائل النّبوّة » تأليف بيهقى روايتى ديگر كه با آن چه گفته شد بى اختلاف نمىباشد آورده است و همچنين از ديگران رواياتى نقل كرده از جمله از ابو الحسن بن حصار نقل نموده كه در كتاب « النّاسخ و المنسوخ » خود گفته است : « سوره هاى مدنى به اتفاق همه بيست سوره و مختلف فيه دوازده سوره و ما بقى به اتّفاق همه مكَّى مىباشد . » ابن حصار بنقل سيوطى اين موضوع را به نظم آورده و چون براى ضبط آسانتر و منظمتر مىباشد در اينجا آن نظم هم آورده مىشود :

يا سائلى عن كتاب الله مجتهدا

و عن ترتّب ما يتلى من السّور

و كيف جاء بها المختار من مضر

صلَّى الا له على المختار من مضر

و ما تقدّم منها قبل هجرته

و ما تاخّر فى به دو و فى حضر

ليعلم النّسخ و التخصيص مجتهد

يؤيّد الحكم بالتّاريخ و النّظر

تعارض النّقل فى أمّ الكتاب و قد

تؤوّلت الحجر تنبيها لمعتبر

أمّ القرآن و فى أمّ القرى نزلت

ما كان للخمس قبل الحمد من اثر

و بعد هجرة خير النّاس قد نزلت

عشرون من سور القرآن فى عشر

فاربع من طوال السبع أوّلها

و خامس الخمس فى الانفال ذى العبر

و توبة الله ان عدّت فسادسة

و سورة النور و الاحزاب ذى الذكر