ادوار فقه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٣

2 - تشريع يا صدور احكام مشتمل بر دو عنوان : 1 - از بعثت تا هجرت به اين اجمال : درجات و مراحل بعثت تحقيق در نخستين روز بعثت - نخستين سوره نازله - وضو و نماز - نمازگزاران سه سال اول اسلام - احكامى كه مهاجران ، در حبشه آن را بر شمرده اند - آشكار شدن نماز و طواف - معراج و اقوال مربوط به آن - وجوب نمازهاى پنجگانه در شب معراج - نماز شب در صدر اسلام - نماز جمعه و زمان اقامه آن - چند حكم ديگر اسلامى كه بيشتر از هجرت صدور يافته - روش تبليغ نخستين مبلغان اسلام در مدينه - آداب داخل شدن بدين اسلام - قضيه وليد بن مغيره - برخى از احكام كه در سوره هاى مكى مىباشد - سوره هاى مكى - فائده دانستن سوره هاى مكى و ترتيب آنها

آن چه در مكَّه به اين عنوان صدور يافته بىگمان بعنوان دفاع بوده نه بعنوان جهاد ( بمعنى حمله و هجوم ) .

حكم مهاجرت مسلمين از مكه به مدينه چنان كه در آغاز بحث از دورهء هجرت دانسته خواهد شد شايد آخرين « 1 » حكمى باشد كه در مكه صادر گرديده و لازم بود در اينجا بصدور آن اشاره به عمل آيد .

اين بود شرح وضعيت احكام دينى وفقه اسلامى بحسب دورهء صدور آنها در مكَّه ، بدان اندازه كه استقصاء ميسور اقتضاء داشت .

اكنون براى بررسى و استقصاء احكام فقهى ، كه در مدينه صادر شده ، و جهات صدورى آنها تا حدى روشن است ، بايد با كاروان مهاجران اسلامى به مدينه رهسپار گرديم .

و على الله التّوكل و به الاعتصام

« 1 » - چنان كه حكم وجوب نماز بر خود پيغمبر ، به گفتهء طبرى و غير او ، نخستين حكمى بوده است كه در مكه صادر گرديده عبارت طبرى در كتاب تاريخ الامم و الملوك بدين مفاد است « نخستين چيزى را كه از احكام و شرائع اسلام پس از اقرار به توحيد و برائت از اوثان و اصنام و هم خلع انداد ، خدا بر پيغمبر ( ص ) واجب و فرض ساخته نماز بوده است »