مجمع المسائل ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٩

نحوهء رسيدگى به حساب سال

فروش رفت ؟

ج - سر سال بايد حساب شود مثل مال التجارة . بلى تأخير أداء تا موقع

فروش ، با اذن حاكم شرع مانعى ندارد .

س 326 - كسى كه امكان ندارد كه حساب دكان وأجناس آن را بنمايد

- مانند دارو فروش - تكليفش در آخر سال ، چيست ؟ .

ج - در فرض سؤال ، لازم است منافع سال را در آخر سال ، حدسا تعيين

كند وخمس را بپردازد وبعد از آن رسيدگى نمايد چنانچه بيش از مقدار تعيين شده

بوده بقيه را نيز بدهد وچنانچه كمتر بوده ، به نسبت ، از بدهى خود ، كسر نمايد .

س 327 - شخصي - با گذشت چندين سال از تكليفش - تاكنون خمس

نداده ملكي را به قيمت كمي خريده بعد قيمت آن بالا رفته وبا ملك ديگر معاوضه

نموده وبه چند برابر قيمت خريدش فروخته وباز از اين پول ، ملك ديگر خريده

اكنون بايد خمس قيمت سابق را بدهد يا خمس قيمت زمان معاوضه وبيع را أداء

نمايد ؟ .

ج - اين مسأله ، صور مختلف دارد يك صورت آن اين است كه ملك را با پول

خمس داده يا پولى كه متعلق خمس نمىشود - مثل ارث - براي غير تجارت

خريده باشد در اين صورت پس از معاوضه با ملك ديگر ، به مبلغى كه عوض ، با بهاى

خريدارى شده معوض ، تفاوت دارد خمس تعلق مىگيرد ووقتي عوض را فروخت

معامله ، نسبت به خمس آن ، فضولي ، وبا اجازه ولى خمس ، بهاى آن به أو پرداخت

مىشود ونسبت به چهار خمس بقيه ، آنچه از قيمت روز معاوضه ، ترقى كرده

خمس دارد واگر با عين پول زمين معوض ، بدون مراجعه به ولى خمس ، زمين ديگر ،

خريده باشد در صورتي كه ولى خمس ، معامله قبلي را با اين معامله كه فضولي واقع

شده اجازه نمايد ، معادل خمس قيمت عوض وخمس ترقى قيمت چهار خمس آن

را بايد بابت خمس بپردازد وخمس آنچه را از معامله سوم نيز فائده برده پس از

فروش ، بدهد وصورت ديگر مسأله اين است كه با پول خمس نداده زمين را خريده باشد

وصورت ديگر اين كه معامله سوم با ثمن كلى واقع شده باشد . صورت ديگر اين است

كه معاملات به قصد تجارت انجام شده باشد . ديگر آن كه ولى خمس معامله فضولي