كشاف الفهارس — الصفحة ٤٣٨
القرآن ) ، ( شرح الايضاح أبى على الفارسي ) در نحو كه به ( الافصاح في شرح الايضاح )
نامبردار است وآنرا بر أبى على فارسي در 565 ه . ق قرائت كرده ، ( عيون التصريف ) ،
( المنتقى ) درشواذ قراآت ، وجز آنها .
ت : سده ء 6 ه . ق .
اين كتاب در گزارش وجوه قراآت هشتگانه است كه به ترتيب سوره هاي قرآني تنظيم شده ،
وحافظ شمس الدين جزرى درباره ء آن گفته است : من نسخه أي از اين كتاب را رؤيت كرده وديدم
كه ابن أبي مريم آنرا بركاتب نسخه در 562 ه . ق املاء نموده بود ، ومحتواى آن بازگو كننده ء
مرتبت والاي علمي ابن أبي مريم مى باشد . در كتابخانه ء راغب پاشا نسخه أي از اين كتاب وجود
دارد كه تاريخ تحرير آن به سال 551 ه . ق ضبط شده ، وبرآن اجازه أي است به خط مؤلف
در 557 ه . ق .
مؤلف انگيزه ء تأليف اين كتاب را چنين گزارش مى كند :
( هنگامى كه از تأليف كتاب موجز موسوم به ( المنتقى ) - كه در ذكر قراآت شاذه است -
فارغ شدم گروهى كه آن كتاب كم حجم وموجز وپرفائده را ديده بودند خواهش كردند كه براي
ايشان كتابي مختصر وروشن در وجوه قراآت مشهور تأليف نمايم ، چه نياز به چنين كتابي بيشتر
از كتاب قبلي است . درخواستشان را پذيرفتم وبه تأليف اين كتاب پرداختم ، وچون نيمى از
اين كتاب را نگاشتم پيش آمدها وگردش زمان مانع تكميل آن مى گشت ومرا از انجام اين
مطلوب وخواسته ء قلبي باز مى داشت . تا اينكه خداوند متعال ملهم داشت بنده ء ناتوان واميدوار به
رحمتش اتابك أبو سعيد سنقربن مودود ( اعزه نصره وجعل من مواسم الفتح والظفر عصره ) را
فرمان داد آن بخش از كتاب را در مسجدي كه در شيراز ساخته بود نمايان گذاشتند . تا
مستفيدين از آن بهره مند گردند ، واز آسيب كهنگى ونابودى مصون بماند ( أدام الله أيامه على
العلم وذويه وشعفا بأعداء مبانيه فامتع الله الدهر بجلالته ومد على الكافة ظل ايالته وهو غرة
شاذهة في جبين الاسلام وشمس في أفق الدين صادعة للاظلام ) چون به شمول لطف
خداوند سبحان وانعام اين منعم ، گشايش حالي وفراغت بالى يافتم به يمن همت بلندش
شروع به اتمام اين كتاب نمودم .
تاريخ ساختمان ( مسجد سنقريه ء ) شيراز معلوم نيست ، ليك از شيرازنامه برمى آيد كه شهريار
مذكور مسجد را در ميانه ء دوره ء 13 يا 14 سأله ( از 543 تا 558 ) - در سالهاى فرمانروائيش -
ساخته . از اينرو بايد تاريخ تأليف اين كتاب سالهاى آخر نيمه ء أول سده ء ششم ه . ق باشد .
أسلوب كتاب وروش مؤلف در اين كتاب چنين است كه در ديباچه گفته : ( وقصرت الكتاب على