كشاف الفهارس — الصفحة ٢١٦
كتب را در جاهاى مختلف ، ونير شرح أحوال قارى را از ( عالم آرا ) وجز آن نقل كرده ،
وهمگى صريحا گفته اند : قارى استرابادى از علماء دوران حكومت شاه طهماسب ، وميان علماء
داراى منزلتي عظيم بوده ومطالب وحوائج مهم را بر أو عرضه مى كردند ، ومهارت تامى در علم
قرائت وتجويد داشته ، ودر ايندو علم داراى كتب مبسوط ومختصر مى باشد .
ت : سده ء 10 يا 11 ه . ق .
أو كتابي در تجويد دارد كه علامه ء تهرانى از آن به عنوان ( تجويدالقرآن ) ياد مى كند وجز
كتاب ( التحفة الشاهيه في تجويد القرآن ) أو است كه به نام ( شاه طهماسب ) ساخته است ،
وميان كتاب ( تجويد القرآن ) وكتاب ( التحفة ) تفاوت هائى وجود دارد :
الف - ضمن مجموعه أي از كتب تجويد نسخه أي از ( التحفة الشاهيه ) وجود دارد كه همگى
به خط مولى عبد الباقي قاينى است ، وتاريخ فراغ از تحرير پاره أي از آنها 1068 ه . ق
مى باشد ، درحاليكه كاتب ، ( تجويد القرآن ) مورد بحث را در سال 1074 ه . ق به پايان برده
است .
ب - آغاز وانجام اين دو كتاب نيز متفاوت هستند ، زيرا در آغاز ( التحفة الشاهية ) بيتي از
شعر فارسي آمده ، ودر يك مقدمه راجع به فضيلت وثواب قرائت قرآن ، ودوازده باب تنظيم
شده ، وباب يازدهم درباره ء ( اختلاف در فاتحه ) ، وباب دوازدهم درباره ء اختلاف در توحيد
مى باشد . آنگاه خاتمه أي دارد درباره ء لحن ( واشتباه در قرائت ) ، ولى ساير أبواب كتاب ( التحفة
الشاهيه ) از نظر مطالب مطابق فصول كتاب تجويد مورد بحث ما است با اختلاف اندكى در
تعبير . اما آغاز كتاب تجويد مورد بحث ( إرشاد الأذهان . . ) با عبارت ( الحمد لله رب العالمين )
آغاز مى شود ، وپس از خطبه مى گويد : ( إن أفضل العبادات بعد المعرفة ، الصلاة الموقوفة
صحتها على معرفة تجويد القرآن . . ) لكن نامى راجع به آن ياد نكرده [ وأين نام يعنى ( إرشاد الأذهان
إلى تجويد القرآن ) در فهرست مجلس ش ( 5846 ) آمده است ] . در ( إرشاد
القارى ) . . نيامده است كه قارى آنرا به نام كسى تأليف كرده است . قارى اين كتاب را دريك
مقدمه ودوازده فصل تنظيم كرده كه عبارتند از : 1 . مخارج حروف ، 2 . صفات حروف ، 3 .
ترقيق وتفخيم ، 4 . هاء كناية ، 5 . مد ، 6 . ادغام ، 7 . تنوين ونون ساكنه ، 8 . وقف ، 9 .
استعاذه ، 10 . بسملة ، 11 . اختلاف در فاتحه وتوحيد ، 12 . لحن در قرائت . احتمال مى رود
كتاب مورد بحث ما حتى غير از اين دوكتابى باشد كه مفصلا آنرا گزارش كرديم .
يعنى كتاب ( إرشاد الأذهان إلى تجويد القرآن ) كتاب سومى از قارى استرابادى به نظر
مى رسد كه ما آغاز وانجام آنرا مى آوريم . علامه ء تهرانى از اين كتاب با عنوان ( تجويد القرآن )