كشاف الفهارس — الصفحة ١٨٩

3 . تواتر يا استفاضه كه نظريه ء ابن الجزري است . منظور ابن الجزري اين است كه بايد سند روايت مربوط به

قرائت ، مفيد قطع وعلم باشد . دراين جهت ميان روايات متواتر ومستفيض وروايات احادى - كه همراه با قرائن

مفيد قطع مى باشد - تفاوتى وجود ندارد .

مى توان اين سخن را با مثالهائى كه ابن مجاهد در كتاب السبعة ياد كرده است توضيح داد ، وى پاره أي از

قراآت را ياد كرده است كه فقط يك راوي در طبقه ويا زمان خود آنرا نقل كرده است ، مانند روايت بكاربن عبد الله

بن كثير از پدرش كه مى گفت : ( پدرش ( لاحدى الكبر ) را كه درآيه ء 35 سوره ء مدثر آمده است بدون الف ، يعنى ( لحدي الكبر ) قرائت مى كرد .

باتوجه به اين مطالب نتيجة مى گيريم كه :

همه ء علماء در صحت سند روايت مربوط به قرائت شرط كرده اند بايد مفيد علم باشد ، يعنى ايجاد علم كند كه

قرائت چه به صورت فعل وچه به صورت تقرير وتأييد از معصوم ( عليه السلام ) صادر شده است .

مالا به اين نكته مى رسيم كه از نظر اين دسته از دانشمندان ميان قرآن وقراآتى كه در زمينه ئ آنها چنين روايات

صحيحي وجود دارد هيچ تفاوتى نيست ، زيرا قرآنيت قرآن جز از طريق علم قابل اثبات نمى باشد ، يعنى ناگزير بايد

آنچه به عنوان قرآن قرائت مى شود يقينا قرآن باشد .

از همين جا است كه عده أي از علماء بر آن شدند فقط قراآتى را - كه روايات مربوط به آنها از لحاظ سند صحيح

ويا متواتر بوده است . عليرغم عدم مطابقت آنها با رسم الخط مصحف - تجويز كنند .

ب . مطابقت با رسم الخط مصحف :

پس از آنكه به مقصود قراء از صحت سند مربوط به روايات قراآت آگاه شديم بايد ببينيم مقصود آنها از

( مطابقت قرائت با رسم الخط مصحف ) چيست . وچنانكه ديديم اين مطلب يكى از عناصر عمده ئ مقياسهاى قراآت

معتبر به شمار مى رود .

مقصود از رسم الخط مصحف ، همان چيزى است كه مصاحف امام در زمان عثنان وبه دستور أو بر أساس آن

نگارش شده است .

عثمان - آنگاه كه به يكنواخت ساختن مصاحف در نگارش فرمان داد - منظورش آن بود كه رسم الخط مصاحف

يادشده حاوي حروف ووجوهى از قراآت باشد - كه در آخرين مقابله ء قرآن با جبرائيل - قرائت قرآن كريم بر آن

حروف استقرار يافته بود ، تا از ورود قراآت شاذه وغيرمعتبر در دائره ء قراآت معتبرى - كه خواندن قرآن بر طبق آنها

جائز بود - پيشگيرى شود .

بايسته است سخن صاحب كتاب الانتصار را ببينيم تااين مطلب را بهتر بازيابيم . وى مى گفت :

( هدف ومقصدي كه عثمان براي جمع وتدوين قرآن در ميان دو لوح ، نصب العين خود قرار داده بود با هدف

أبى بكر در اين كار تفاوت داشت ، هدف عثمان صرفا اين بود كه ميان مردم براساس قراآت معروفي - كه صدور آن

از نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ثابت شده بود - اتحاد وهمبستگى ايجاد كند ، وآن قراآتى را كه فاقد اين

ويژگى بوده است الغاء كرده ومردود اعلام نمايد تا با اتفاق نظر مهاجرين وأنصار ، مردم را وادارد مصحف واحدى

را ملاك ومأخذ قرار دهند . انگيزه ء سعى وتلاش عثمان در تحقق چنين هدفي آن بود كه مبادا به علت اختلاف

أهل عراق وشام درباره ء پاره أي از وجوه قراآت ، فتنه أي به پا خيزد ) ( 1 ) .

وبراى اينكه از رسوخ قراآت غير معتبر وغير متواتر در عرصه ء قراآت معتبر پيشگيرى كنند درصدد برآمدند وجوه

1 . المواهب الفتحية 2 / 86 .