كشاف الفهارس — الصفحة ١٨٤

فصل پنجم

اختيار وانتخاب در قراآت

پس از آنكه مصادر ومآخذ قراآت وأسباب اختلاف وجوه آنها را شناختيم به مورد است ، اختيارات

وگزينش هائى را كه در قراآت انجام گرفت به بررسى گيريم ، اختياراتى كه از همين وجوه ومصادر ومآخذ قراآت

سرچشمه مى گيرد .

ضمن بحث از ( تاريخ قراآت ) يادآور شديم : نيمه ء دوم قرن أول ونيمه ء أول قرن دوم هجري را بايد مرحله ء

پيدايش اختيار قراآت دانست ، از آنجهت كه هريك از قراء در اين فترت زماني به بررسى حروف ووجوه مختلف

قراآتى پرداختند واز ميان آنها - براساس مقياس معينى - حروف ووجوهى را اختيار نمودند . گاهى اين مقياس به

سطح وثاقت سند پيوند مى خورد ، وأحيانا به قوت وصحت فزونترى نسبت به آن وجهي كه در قواعد زبان عربي

مطرح بود مربوط مى گشت ، وگاهى اين مقياس در رابطه با مطابقت قرائت با رسم الخط مصحف عثماني ، ويا

أحيانا به عوامل ديگرى ارتباط پيدا مى كرد .

آنگاه پس از اختيار قراآت ، گزيده هاي قرائي خود را مبنى قرار داده وأين اختيارات بدانها منسوب مى شد . وآنرا

با عنوان ( اختيار ) و ( حرف ) خود مشخص مى ساختند .

باتوجه به اين مطلب مى توانيم ( اختيار در قراآت ) را بدينگونه تعريف كنيم :

( عبارت از حرف ووجهي كه قارى آنرا از ميان آنچه براي أو روايات شده است اختيار وانتخاب كرده وبراى

گزينش آنها اجتهاد ومساعي خود را به كار مى گرفت ) .

به عنوان مثال : نافع قرآن كريم را بر هفتاد نفر از تابعين قرائت كرد ، واز ميان قرائتهائى كه بر آنها خواند وآنها

را از آنان روايت كرد فقط آن قراآتى را اختيار نمود كه حداقل دو نفر از تابعين درباره ء آنها داراى اتفاق نظر بودند ،

وساير قراآت را كه از چنين مزيتى برخوردار نبود رها مى كرد . وبدينسان قراء ديگر دست اندر كار اختيار وگزينش

قراآت شدند .

عبارتي كه از قرطبي مى آوريم تصوير روشنى از اين مطلب ترسيم مى كند ، وى در تفسيرش مى گويد :

( اين قراآت مشهور ، اختيارات اين گروه از قرائي است كه اساتيد قرائت به شمار مى روند ، انتخاب مذكور

بدينصورت بوده است كه هريك از اين قراء از ميان قراآتى كه روايت شده واز ديدگاه أو در جمع قراآت ، درست تر

به نظر مى رسيد به اختيار وانتخاب مى پرداخت ، وبه اختيارات خود به عنوان ( طريقه ) پاى بند بود ، وديگران را به

اين قراآت منتخب وأمي داشت ، وچنين قراآتى از سوى أو ميان مردم شهرت پيدا مى كرد ، ونيز أو را بااين قراآت

مى شناختند وبا تعبير خاصي قراآت مذكور را بدو منسوب مى داشتند ومى گفتند : ( حرف نافع ) ، ويا ( حرف