كشاف الفهارس — الصفحة ١٨٣

سخنى ازابوعمرو عثمان بن سعيددانى :

( اگر كسى راجع به سبب اختلاف رسم الخط اين حروف بپرسد ، در پاسخ مى گوئيم : علت آن از نظر ما به خاطر

آن بود كه وقتي عثمان قرآن را در مصاحف فرآهم آورد ، دستور داد آنها را به يك شكل بنگارند ، ولغت قريش را بر

لغات ديگر عربي ترجيح دهند ، وترجيح لغت قريش بر چنين لغاتى به منظور عنايت به أمت اسلامي ورعايت حزم

واحتياط نسبت به أهل ملت اسلام بوده ، ونيز از نظر عثمان اين حروف ووجوه قراآت از سوى خداى ( عز وجل )

بدينسان نازل گرديد ، ومردم آنها را از خود رسول الله ( صلى الله عليه وآله وسلم ) شنيدند ، ونيز مى دانست كه

فرآهم آوردن وپياده كردن همه ء اين حروف در يك - مصحف با وجود اختلاف آنها - جز اينكه يك كلمه دوبار تكرار

شود امكان پذير نيست ، واگر اين حروف ووجوه را در يك مصحف وارد سازند موجب خلط وتغييري در رسم الخط

معمول ومتداول مى گردد . لذا اين حروف مختلف را دراين مصاحف متعدد توزيع كرد ، ودر نتيجة پاره أي از اين

وجوه را در برخى مصاحف آورده ، ودر برخى ديگر نياورده است ، بلكه وجوه ديگرى را در آنها آورده تا أمت اسلامي

اين حروف ووجوه قراآت را - همانگونه كه از پيشگاه خدا نازل شده - حفظ كنند .

بنابراين علت اختلاف رسم الخط مصاحفى كه از سوى عثمان به بلاد مختلف اسلامي فرستاده شد عبارت از

همين نكته است ) ( 1 ) .

مهدوي در اشاره به همين مطلب مى گويد :

( همه ء اين قراآت - كه قرآن كريم طبق آنها نازل شده است - در رسم الخط مصاحفى كه مسلمين بر آن اتفاق

نظر داشتند وارد شده ، واز اين مصاحف بيرون نيست ) ( 2 ) .

نتيجة ء اين بررسى :

از مجموع سخنى كه بازگو كرديم مى توانيم به طور فشرده نتيجة گيرى كنيم كه قراآت قرآني - در رابطه با

اختلافشان - به دو سبب عمده باز مى گردد :

1 . تعدد نزول :

قرائت نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) وبسيارى از قراآتى كه از صحابه روايت شده است ، ونيز پاره أي از

تأييدات رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) نسبت به قرائت مسلمين ، از همين سبب ريشه مى گيرد .

2 . تعدد لهجه ها :

شمار معدودى از كردار خود نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) وبسيارى از تقريرات آنحضرت نسبت به

قراآت مسلمين ناشى از همين سبب مى باشد ، وبايد آنها را قراآتى برشمرد كه زير پوشش چنين علت قرار

مى گيرند .

وهم چنين نتيجة مى گيريم كه تنوع قراآت به منظور تسهيل وتوسعه بر أمت اسلامي مقرر شده است ، أمتي كه

با عنوان ( أمت مرحومه ) از ساير أمم ممتازند .

اگر ما به مطالبي رجوع كنيم كه آنها را طي بحث از ( تطور قراآت ) بازگو ساختيم به نتيجة ء ديگرى نيز واقف

مى گرديم ، وآن اين است كه پاره أي از همين وجوه ، مشمول قاعده ء مربوط به ( قراآت شاذه ) هستند .

1 . المقنع ، ص 114 ، 115 . 2 . مختصر وجوه القراءات ( نسخه ء عكسي ( معهد المخطوطات العربية ) ) .