كشاف الفهارس — الصفحة ١٨١

فشرده ء رديه ء اين دانشمندان بر گولدزيهر :

مى توانيم مضامين رديه أي را كه اين دانشمندان بر گولدزيهر وارد ساختند چنين فشرده سازيم :

الف . شيوع ورواج پديده ء قراآت قرانى قبل از زماني روى داد كه هنوز مصاحف امام نگارش نشده بود ، ودر نقل

وروايت قرآن كريم بر محفوظات مردم آشناى به قرآن تكيه مى شد ، ولذا بر مصاحف ونوشته هاي قرآني در

رابطه با قراآت اعتماد نمى كردند ( 1 ) .

ب . توجه به قرائت ومساعي مربوط به آن نيز پيش از پيدايش نقطه واعراب انجام گرفت .

ج . قراآت براساس نقل وروايت مبتنى بوده است ، همانگونه كه ضمن بحث مربوط به ( مآخذ ومنابع قراآت )

راجع به آن گفتگو كرديم .

* مؤيد ديگر مردودبودن نظريه ء گولدزيهر سخن أبى شامه در شرح گفتار شاطبى است . شاطبى در كتاب خود

ضمن ابياتى ، اين مصراع را آورده است :

( وايلاف كل وهو في الخط ساقط )

أبى شامه در همين شرح كه به إبراز المعاني نامبردار است مى نويسد :

همه قراء سبعه در قرائت خود ، ياء را در كلمه ء دوم ، يعنى در ( ايلافهم رحلة ) اثبات كرده اند ، در حاليكه اين ياء در

كتابت مصحف ، محذوف مى باشد . ونيز همين ياء در كلمه ء أول اين سوره از لحاظ نگارش ، ثابت است . ودر هر

دو مورد ، الفي كه پس از لام ( ايلاف ) تلفظ مى شود در خط مصحف وجود ندارد بدينصورت :

( 1 - لا يلف قريش 2 - الفهم ( ( 2 ) .

قراء بالاتفاق ( ايلاف ) دوم را با ياء قرائت كرده اند ، در حاليكه اين كلمه در رسم الخط فاقد ياء مى باشد ، اما در

مورد ( ايلاف ) أول - با وجود اينكه از لحاظ رسم الخط ، داراى ياء مى باشد - اختلاف نظر دارند .

اين نكته ، كار اين قراء را - كه در قرائت خود فقط به روايت صحيح تكيه مى كردند - تأييد مى كند .

* بجا است در اينجا گفتار صفاقسى را ياد كنيم ، چرا كه وى مى گفت : ( ابن الحاج در كتاب المدخل گفته

است : براي احدى جائز نيست آنچه در مصحف آمده است قرائت كند مگر آنكه قرائت قرآن كريم را بر وجه صحيح

آن فراگيرد ، ويا آنكه رسم الخط مصحف ونيز قراآتى را كه مخالف با رسم الخط مصحف مى باشد بياموزد . واگر نه

راهى راكه بر خلاف اجماع أمت اسلامي است در پيش گرفته است ) .

وهمو در همين كتاب گفته است : لازم نيست تلاوت قرآن كريم با رسم الخط آن سازگار باشد ، زيرا رسم الخط

- اگر چه يك سنت قابل اتباع است - لكن گاهى تلاوت وقرائت با آن سازگار ، ونيز گاهى ناسازگار مى باشد .

بنگريد كه چگونه كلمه ء ( جائ ) ( 3 ) را با الفي قبل از ياء ، وكلمه ء ( لااذبحنه ) ( 4 ) ونيز ( لا اوصغوا ) ( 5 ) را با الفي بعد از

( لا ) مى نگارند . أمثال اين نمونه ها در قرآن كريم فراوان است .

أبى شامه نيز مى گويد : قرائت ، عبارت از نقل وروايت است . آنچه از قراآت منقوله اگر موافق رسم الخط

مصحف باشد از قراآت ديگر أقوى است ، اما پيروى ازصرف رسم الخط - تا وقتي كه روايت آنرا تأييد نكند -

واجب نيست ( 6 ) .

د . گولدزيهر در صدر وذيل سخن خود ، گرفتار تناقض گوئى است ، ولذا دكتر عبد الرحمن سيد مى گويد :

گولدزيهر ، سخن خود را درباره ء قراآت با مطلبي به پايان مى برد كه از رهگذر آن ، نتايجى را - كه به دست مى آورد

- ويران مى سازد . أو از على ( كرم الله وجهه ) نقل كرده - وقتي از أو راجع به تغيير وتحويل آية أي به آن معنائى كه

1 . النشر . 1 / 6 . 2 . إبراز المعاني ، ص 406 . 3 . سوره ء زمر ، آية ء 69 . 4 . سوره ء نمل ، آية ء 21 . 5 . سوره ء توبه ، آية ء 47 . 6 . إبراز المعاني ، ص 406 .