كشاف الفهارس — الصفحة ١٨٠

صاحب الحدائق الناضرة به همين مطلب اشاره كرده است :

( أستاذ ما ( 1 ) شهيد ثاني در شرح الرسالة الألفية - در اشاره به قراآت سبع - مى گفت : همه ء اين قراآت از سوى

خداوند متعال است كه آنها را روح الأمين بر قلب سيد المرسلين ( صلى الله عليه وآله وسلم ) - به منظور تخفيف

وتسهيل بر أمت اسلامي - نازل كرده است ) ( 2 ) .

6 . عارى بودن مصاحف امام از نقطه واعراب ، واجتهاد قراء

ششمين منشأ اختلاف قراآت عبارت ازهمين دوامر است ، به خصوص آن قراآتى كه به اجتهاد قراء مبتنى بوده

وروايتي درباره ء آنها ديده نمى شد . دو عامل يادشده را بايد از عوامل اختلاف قراآت - البتة از ديدگاه كساني أمثال

گولدزيهر - برشمرد ، گولدزيهر مى گفت :

( پيدايش بخش عمده أي از اين اختلافات از خصوصيات خط عربي ريشه مى گيرد . خطى كه پيكره ء نبشتارش ،

اندازه هاي مختلف صوتي را پيش مى آورد ، اندازه هاي مختلفي كه پى آمد اختلاف نقطه هائى مى باشد كه روى اين

پيكره ويا زير آن قرار مى گيرد ، ويا پى آمد شمار مختلف اين نقطه ها است [ كه مصاحف أولية فاقد آنها بوده

است ] .

حتى با تساوى اندازه هاي صوتي نيز اين اختلاف پيش مى آمد . اختلاف حركات منجر به اختلاف مواضع كلمه

از لحاظ اعراب گرديد ، وهمين امر موجب مى شد كه در دلالت كلمه نيز اختلافي پديد آيد .

بنابراين اختلاف آرايش وتجهيز خط به وسيله ء نقطه ها ، ونيز اختلاف حركات - كه مصاحف أولية فاقد آنهابوده

است - دو عامل أولية در پيدايش اختلاف قراآت در متنى گشته كه أصلا فاقد نقطه بوده ويا دقتي در نقطه

واعراب گذارى آن به كار نرفته است ) ( 3 ) .

پيروان نظريه ء گلدزيهر :

در ميان معاصرين دو تن از دانشمندان تحت تأثير نظريه ء گولدزيهر قرار گرفتند :

1 . إبراهيم ابيارى كه ما قبلا نظريه ء أو را در مبحث ( تعريف قراآت ) بازگو كرده وبه نقد آن پرداختيم .

2 . دكتر جواد على كه تحت تأثير نظريه ء گولدزيهر مى گفت : ( اختلاف قراآت از رسم الخط قرآن كريم سرچشمه

مى گيرد ) ( 4 ) .

دانشمندانى كه به نقد نظريه ء گولدزيهر پرداختند :

1 . عبد الوهاب حموده در كتاب القراءات واللهجات ، فصل دهم .

2 . محمد طاهر كردى در كتاب تاريخ القرآن ذيل عنوان ( الرد على الإفرنج القائلين باستنباط القراءات عن

الرسم ) .

3 . دكتر عبد الرحمن سيد ضمن بحث خود تحت عنوان ( كولدتسيهر والقراءات ) كه در مجله المربد يكى از

نشريات دانشگاه بصره ، سال أول ، شماره ء أول ، چاپ ومنتشر شد .

4 . شيخ عبد الفتاح قاضى در كتاب القراءات في نظر المستشرقين والملحدين .

5 . لبيب السعيد در كتاب المصحف المرتل .

1 . منظور از عنوان ( استادو يا شيخ ) أستاذ ويا شيخ روايت بلا واسطه نيست . 2 . الحدائق الناضرة 8 / 69 . ونيز رجوع كنيد به : مفتاح الكرامة 2 / 392 . 3 . مذاهب التفسير الاسلامي ، ص 8 . 4 . رك : مجلة المجمع العلمي العراقي ، مجلد دوم ، جزء دوم لهجاب القرآن الكريم .