كشاف الفهارس — الصفحة ١٧٤

فصل چهارم

اختلاف قراآت وبررسى علل وأسباب آن

وجوه اختلاف قراآت :

دانشمندانى أمثال ابن قتيبة وفخر الدين رازي ، وابن الجزري وديگران در مقام استقراء قراآت - عليرغم اختلاف

أنواع آنها - بر آمدند ، وسعى كردند وجوه اختلاف را نيز مشخص سازند .

مساعي آنها در اين زمينه به اين نتيجة بارور گشت كه وجوه ويا أنواع اختلاف قراآت به مواردي كه در زير ياد

مى كنيم محدود مى باشد .

1 . اختلاف در حركات كلمه ، بدون اينكه در معنى وشكل آن تغييري ايجاد كند ، مانند :

( . . ويضيق صدري . . ) ( شعراء : 13 ) .

كه هم به رفع قاف : ( ويضيق ) ، وهم بانصب آن ( ويضيق ) قرائت شده است .

( قال يا قوم هؤلاء بناتي هن أطهر لكم . . ) ( هود : 78 ) .

در اين آية ، راء ( أطهر ) هم به رفع وهم به نصب قرائت شده است .

2 . اختلاف در حركات كه تغييري در معنى ايجاد كند ، شكل كلمه محفوظ بماند ، مانند ( كفلها ) در آية ء :

( . . وكفلها زكريا . . ) ( آل عمران : 37 )

كلمه ء ( كفلها ) هم به تخفيف فاء : ( كفلها ) ورفع ( محلى ) زكريا به عنوان فاعل ، ونيز به تشديد فاء : ( كفلها )

ونصب ( محلى ) زكريا به عنوان مفعول دوم قرائت شده است .

3 . اختلاف در حروف كلمه كه در معنى تغيير ايجاد كند ، لكن شكل كلمه محفوظ بماند ، مانند ( ننشزها ) در

آية ء :

( . . وانظر إلى العظام كيف ننشزها . . ) ( بقره : 259 )

كلمه ء ( ننشزها ) هم بازاى : ( ننشزها ) ، وهم با راء : ( ننشرها ) قرائت شده است .

4 . اختلاف در حروف كه درشكل كلمه تغييري به وجود مى آورد ، لكن معناى كلمه محفوظ بماند ، مانند ( العهن

المنفوش ) در آية ء :

( وتكون الجبال كالعهن المنفوش ) ( قارعه : 5 )

اين آية به صورت ( كالصوف المنفوش ) نيز قرائت شده است .

( . . وزادكم في الخلق بصطة . . ) ( أعراف : 69 )

كه كلمه بصطة هم با سين : ( بسطة ) ، وهم با صاد : ( بصطة ) قرائت شده است .