كشاف الفهارس — الصفحة ١٦٥
محمد جواد عاملي :
مرحوم محمد جواد عاملي مى گويد :
( در كتاب جامع المقاصد مرحوم كركي ، اجماع علماء شيعه بر تواتر قراآت قراء سبعه جلب نظر مى كند ، چنانكه
در كتاب العزية والروض اجماع علماء بر همين مطلب ديده مى شود . ودر كتاب مجمع البرهان نيز اين حقيقت
مطرح شده است .
قراآت سبع در كتابهاى زير [ كه مؤلفان آنها شيعي اثنى عشرى وامامي هستند ] به عنوان قراآتى كه برخوردار از
تواتر در نقل مى باشند معرفى شده اند :
- منتهى الوصول إلى علمي الكلام والأصول ، از علامه ء حلى ( 21 رمضان 648 - 11 يا 21 محرم 726
ه . ق ) .
- تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية ، در فقه ، از همو .
- تذكرة الفقهاء ، در فقه شيعه ومذاهب أربعة ء أهل سنت ، از همو .
- ذكرى الشيعة في أحكام الشريعة ، از شهيد أول ( 734 - 786 ه . ق ) .
- الموجز الحاوي لمجرد الفتاوى ، از ابن فهد حلى ( م 841 ه . ق ) .
- كشف الالتباس عن موجز أبى العباس ، از مفلح بن حسن صميرى ( سده ء 9 ه . ق ) .
- المقاصد العلية في شرح الرسالة الألفية ، از شهيد ثاني ( 911 - 966 ه . ق ) .
وأمثال آنها از كتب فقه وأصول فقه شيعي .
جماعتي از علماء نيز از جماعتي ديگر ، تواتر اين قراآت ، ونگارش مصحف بر طبق آنها ، وتدوين كتب در
زمينه ء آنها را نقل وبازگو كرده اند ، تا آنجا كه اين قراآت - در حروف وحركاتشان - معدود ومشخص مى باشد .
وبايد همين نكته را دليل برآن دانست كه تواتر اين قراآت ، قطعي وغير قابل ترديد مى باشد ، چنانكه به اين حقيقت
در مجمع البرهان اشاره شده است ) ( 1 ) .
ميرزا أبو الحسن شعرانى :
مرحوم شعرانى ( رضوان الله عليه ) يكى از دانشمندان معاصر گفته است :
( تمام مسلمين - به اتفاق - مى گويند : قراء در قراآتشان به سماع ونقل وروايت موثق متكى هستند . آنان
هرگز صرفا به اجتهاد واظهار نظر شخصي ، واستشهاد به قواعد زبان عربي در قراآت خود روى نياوردند .
پيداست كه ما مى توانيم ياء نسبت را بر حسب قواعد عربي به فتح ويا سكون قرائت كنيم ، ومعذلك نمى بينيم
كه قراء در تمام موارد قرآن كريم به هر دو وجه قرائت كرده باشند ، بلكه مى بينيم در 566 مورد به سكون ، ودر
18 مورد به فتح ، ودر 212 مورد ، بعضي از قراء به سكون وبعضي ديگر به فتح قرائت كرده اند ) .
آنگاه مرحوم شعرانى مى گويد :
( هم اكنون قراآت سبع همراه با نام قراء آنها در كتب تفسير ذكر شده است ، وحتى در زمان ما اين قراآت
همواره به گوش مى رسد كه بايد آنرا بازده كوشش وتلاش علماء برجسته ء اسلامي دانست ، با اينكه مذاهب آنها
مختلف ومنطقه هايى كه در آن به سر مى بردند متفاوت مى باشد كه حتى گستره ء آن را اقيانوس اطلس تا اقيانوس
هند تشكيل مى دهد ، وهم اينان بودند كه كتب خاصي در اين زمينه تدوين كردند ، وكتاب التيسير از أهم كتب
قراآت است كه دانشمندى اسپانيائى ( اندلسي ) آنرا نگاشته است ومؤلف آن ، يعنى أبو عمرو عثمان بن سعيد دانى را
1 . مفتاح الكرامة 2 / 290 .