كشاف الفهارس — الصفحة ١٤٣
چرا قراء سبعه از شهرت وامتياز خاصي برخوردار شدند ؟
مكي بن أبي طالب ( م 437 ه . ق ) در اينكه چرا علماء وبه ويژه ابن مجاهد در ميان آنهمه قراآت به قراآت
قراء سبعه بسنده كردند - چنين استدلال مى كند : ( اگر كسى بپرسد : به چه دليل اين قراء هفتگانه در رابطه با
قرائت برخوردار از شهرت شدند ، وحتى آن قرائي كه پيش از آنها وبرتر از آنان بودند تا اين حد معروفيت كسب
نكردند ، حتى با يك نوع تساهل وتسامح در تعبير ، أحرف سبعه ، را با قراآت قراء سبعه مرتبط مى سازند ،
وسرانجام اين قراء در عصر ما از ديگران ، يعنى أمثال كساني كه به درجاتي از آنها برتر وداراى ارزشى والاتر از
لحاظ علمي بودند ، داراى شهرت ومعروفيت بيشترى مى باشند ؟
پاسخ اين است : راويانى كه قراآت را از اساتيد قرائت روايت كرده اند در دوره ء دوم وسوم از لحاظ شمار فزونى
داشته وداراى اختلاف بيشترى در امر قرائت بوده اند . مردم در دوره ء چهارم بر آن شدند كه در مورد قراآتى كه با
رسم الخط قرآن كريم منطبق بوده است بر آنگونه قراآتى كه حفظ آنها سهل وآسان ، ونيز قرائت قرآن بر طبق
آنها قابل ضبط وشايسته انطباق با قواعد كلى است بسنده كنند . لذا در صدد يافتن پيشوائى در قرائت بر آمدند كه
به وثاقت وحسن تدين وكمال علم معروف بوده واز عمرى طولاني وشهرتى در امر قرائت برخوردار باشد ، ونيز
معاصران أو ، عدالت ووثاقتش را در روايات وقراآت ، وهم چنين آگاهى أو را نسبت به آنچه كه قرائت كرده متفقا
مورد تأييد قرار داده باشند ، ونيز قرائت وى نسبت به رسم الخط مصحفي كه به آنها منسوب است متفاوت به نظر
نرسد ، وبه همين جهت مردم از هر سرزمينى امام وپيشوائى را در قرائت گزين كردند كه داراى چنان صفات
وخصوصيات بودند ، وقرائت أو منطبق با مصحفي بود ، كه عثمان به سرزمين آنها گسيل داشت .
در شهرهائى كه عثمان ، مصحفي به سوى آنها گسيل داشت دانشمندان زير از سوى مردم آن شهرها ، به عنوان
پيشوايان مورد قبول انتخاب شدند ، واينان عبارتند از :
الف ) أبو عمرو بن علاء ، از بصره .
ب ) حمزة بن حبيب زيات وعاصم ، از كوفه وحوالي آن .
ج ) كسائي ، از مردم عراق .
د ) ابن كثير ، از أهل مكة .
ه ) ابن عامر ، از أهل شام .
و ) نافع ، از أهل مدينه .
اينان در زمره ء كساني به شمارند كه پيشوايى آنان در قرائت ، معروف واز طول عمر در امر إقراء بهره مند بوده
مردم بلاد اسلامي به سوى آنها بار سفر مى بستند ) ( 1 ) .
* مرحوم فضل بن حسن طبرسي ( م 548 ه . ق ) صاحب مجمع البيان مى نويسد :
( علت وانگيزه ء توافق مردم درباره ء اين قراء وپيروى از آنان از دو امر ريشه مى گيرد :
1 . اين قراء ، عمده ء اهتمام وفرصت خود را درباره ء قرائت مصروف مى داشتند . علاوة بر اين از آگاهى فزونترى
نسبت به قراء ديگر بهره مند بودند . اما دانشمندانى كه پيش از آنها ويا معاصر با آنان بودند وقراآت آنها به عنوان
( شواذ قراآت ، يا قراآت شاذة ) به شمار است اهتمامشان صرفا به امر قرائت محدود نبود ، بلكه تخصصي كه درخور
آنان بوده است عبارت از فقه ، يا حديث ويا ساير علوم ديگر مى باشد كه ضمنا پاره أي از فرصت آنها در امر قرائت
مصروف مى گشت .
2 . قرائت قراء سبعه ، لفظا وسماعا ، شامل همه ء كلمات قرآن كريم بوده وبه صورت مسند نقل شده است .
1 . الإبانة ، ص 47 ، 48 .