كشاف الفهارس — الصفحة ١٣٩

ب . مكة : عبد الله بن كثير ( م 120 ه‍ . ق ) ، حميد بن قيس اعرج ( م 130 ه‍ . ق ) ، ومحمد بن محيصن ( م 123

ه‍ . ق ) .

ج . كوفه :

يحيى بن وثاب ( م 10 ه‍ . ق ) ، عاصم بن أبي النجود ( م 129 ه‍ . ق ) ، سليمان أعمش ( م 148 ه‍ . ق ) ،

حمزة بن حبيب زيات ( م 156 ه‍ . ق ) ، وكسائي ( م 180 ه‍ . ق ) .

د . بصره :

عبد الله ابن أبي إسحاق ( م 129 ه‍ . ق ) ، عيسى بن عمر ثقفي ( م 149 ه‍ . ق ) ، أبو عمرو بن علاء ( م 154

ه‍ . ق ) ، عاصم جحدرى ( م 128 ه‍ . ق ) ، ويعقوب حضرمي ( م 205 ه‍ . ق ) ( 1 ) .

ه‍ . شام :

عبد الله بن عامر ( م 118 ه‍ . ق ) ، عطية بن قيس كلابي ( م 121 ه‍ . ق ) ، إسماعيل بن عبد الله بن مهاجر ، -

يحيى بن حارث ذمارى ( م 145 ه‍ . ق ) ، وشريح بن يزيد حضرمي ( م 203 ه‍ . ق ) .

تخصص اين قراء وأمثال آنها در قرائت وسرمايه گذارى آنها از لحاظ وقت در فراگرفتن قرائت ، مصالح لازم

را براي بنيانگذارى ( علم قراآت ) وتدوين آن غنى ساخت .

اين مرحله از أواخر قرن أول وأوائل قرن دوم آغاز مى شود .

مرحله ء يازدهم

اين مرحله را بايد شروع كار تأليف وتدوين در قراآت دانست .

ميان مورخين درباره ء نخستين كسى كه كتابي درقراآت تأليف كرد اختلاف نظر وجود دارد . أكثر بر اين اعتقادند

كه أبو عبيد قاسم بن سلام ( م 224 ه‍ . ق ) نخستين كتاب را درقراآت تدوين كرد ، اما ابن الجزري در كتاب

غاية النهاية بر آنست كه اولين مدون كتاب قراآت أبو حاتم سجستاني ( م 225 ه‍ . ق ) مى باشد . سيدحسن صدر در

كتاب تأسيس الشيعة مى نويسد : بايد أبان بن تغلب را نخستين مؤلف كتاب قراآت دانست .

بعضي را اعتقاد بر آنست كه اولين كسى كه كتاب در قراآت تأليف كرد يحيى بن يعمر ( م 90 ه‍ . ق ) مى باشد .

آنگاه پس از أو كتابهايى در قراآت پى درپى تأليف شد .

فهرست زير - به ترتيب تاريخ وفات - شامل نامهاى كساني است كه تا زمان ابن مجاهد آثاري را در قراآت

تدوين كردند :

1 . يحيى بن يعمر ( م 90 ه‍ . ق ) ، يحيى بن يعمر در ( واسط ) ، كتابي در قراآت تأليف نمود وروايات

مربوط به اختلاف را در آنچه موافق رسم الخط عثماني بود در اين كتاب گردآورد ، ومردم نيز تا زماني كه

ابن مجاهد كتابي را درباره ء قراآت تأليف كرد به كتاب يحيى بن يعمر در قرائت عمل مى كردند ( 2 ) .

2 . أبان بن تغلب كوفي ( م 141 ه‍ . ق ) ، نخستين نويسنده ء كتاب قراآت است ، زيرا ابن النديم مى نويسد : ابان


1 . النشر 1 / 8 و 9 . 2 . مقدمتان في علوم القرآن ، ص 275 .