كشاف الفهارس — الصفحة ١٢٧

پرده از روى گنجينه هاي گرانبهايى از لهجه هاي عربي موجود در قراآت قرآني برمى دارد .

ونيز كتاب ابراز المعاني از : أبى شامه كه به گونه أي جالب سرمايه هاي عظيمى - كه در قراآت وجود دارد ، از قبيل

معاني وقواعد نحوى وصرفي وصوتي - را پديدار ساخته ودر دسترس علاقة مندان قرار مى دهد .

وكتاب الكشف عن وجوه قراءات السبع وعللها وحججها از : مكي بن أبي طالب ، كه مؤلف در اين كتاب هر وجهي

از وجوه قراآت را به أصل ومأخذ آن - يعنى آنگونه كه در زبان عربي أصيل متداول بوده است - پيوند داده ومصادر

اين وجوه را ارائه مى كند .

وكتاب المحتسب از : ابن جنى كه بسيارى از قراآت راكه از لحاظ نحوى ولغوى به عنوان ( شواذ القراءات ) ويا

( القراءات الشاذة ) به شمار است مورد مطالعه وبررسى قرار مى دهد .

دانشمندان متأخر ومحققان جديد ابعاد ويژه أي از قراآت قرآني را موضوع تحقيق وپژوهش قرار داده اند . كتابهاى

زير را مى توان به عنوان نمونه هائى از اينگونه تحقيقات برشمرد .

- اثر القراءات في الدرسات النحوية ، از : عبد العال سالم على .

- الإمالة في القراءات واللهجات العربية ، از : دكترعبد الفتاح إسماعيل شلبي .

- القراءات القرآنية في ضوء علم اللغة الحديث ، از : دكتر عبد الصبور شاهين .

- اللهجات في القراءات القرآنية ، از : دكتر عبده راجحى .

اما سزا است هشدار دهيم جولانگاه مهمى از كاوشهاى مربوط به قراآت قرآني دست نخورده باقي مانده كه حق

آن از لحاظ كاوش وبررسى كاملا ادا نشده ودر اين زمينه ء با ارزش ، گامهاى اساسى برداشته نشده است ، وآن

عبارت از ( تاريخ قراآت قرآني وتعريف قراآت ) مى باشد . مطالب فراوانى از تاريخ قراآت - به طور گسيخته

وپراكنده وجسته وگريخته - در كتب طبقات قراآت ، ومقدمه هاي كتب قراآت ، ونيز مقدمه هاي بسيارى از كتب

تفسير ، وفصولى از كتابهاى ( علوم قرآن ) ويا ( تاريخ قرآن ) آمده است كه در كنار آنها بايد اشاراتي را كه اينجا

وآنجا ودر مواضعي پريشان به چشم مى خورد بر اين موارد افزود .

اما همه ء اين مطالب پراكنده در حدى است كه نمى تواند پاسخگوى تمام جوانب وفراگيرنده همه ء جزئيات مربوط به

تاريخ قراآت ومعرف آنها باشد . ولذا مى توان جولانگاه مذكور را به عنوان ( حلقه ء مفقوده ) أي در زنجيره ء مطالعات

وتحقيقات اسلامي وعربي به شمار آورد .

با توجه به احساس چنين خلا ، سزاوار ديدم دست اندركار تدوين كتابي شوم كه در رابطه ء با ( قراآت ) ، بازگوكننده

مباحث زير باشد :

- پيدايش قراآت وتطور آن .

- معنى ومفهوم قراآت .

- اختلاف در حقيقت قراآت .

- مصادري كه قراآت مختلف از آنها سرچشمه گرفته است .

- علل وأسباب اختلاف در قراآت .

- اقسام قراآت وبررسى جهات افتراق آنها وأركان هريك از اقسام قراآت .

- معنى اختيار وانتخاب قراآت وأمثال آنها .

اين كوشش بدين آرزو است كه شايد بتوانيم آن حلقه ء مفقوده را يافته ، وزنجيره هاي تحقيقات اسلامي را به هم

پيوسته ، وخلا مورد نظر را جبران نمائيم .

در نگارش مطالبي كه بدانها أشارت رفت روش ارائه ء نصوص أقوال وآراء علماء را - راجع به هر مسأله أي - در

پيش گرفته ودر صدد سنجش واستدلال برآمده وپس از آن به نتيجة أي مى رسيم كه بازگوكننده ء رأى ونظريه ء ما