تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — الصفحة ٧٧
ب - تأسيس كارخانه كشتى سازى « مقس » :
پس از آن حبشى باانبوه لشكريان خود از فيوم رهسپار اسكندريه شد در حالى كه على بن بدر و « بجَلم » در كشتىهاى صاعد به فسطاط روى آوردند و درجزيرهء صنعتى ( جزيرهء روضه ) پهلو گرفتند ، اخشيد جهت برابرى با آنها با سپاهيان خود در ساحل رود نيل مقابل جزيره استقرار يافت ، امّا از مقابلهء با آن دو عاجز ماند .
علىّ بن بدر و بجكم كليّهء كشتىهايى را كه در جزيره صنعتى بود به آتش كشيدند ، اخشيد تلاش كرد تا مانع آنها شود ، امّا آنان به سوى اسكندريه به حركت درآمدند و به حركت خود از سمت غرب به سوى برقه « 1 »
ادامه دادند .
درآن هنگام بود كه محمّد بن طغج به اشتباه قرار دادن مركز صنعتى ، در داخل جزيره پى برد و ناخشنودى خود را دراين باره چنين بيان كرد :
« مركز صنعتى كه آب ميان آن و صاحبش جدايى بيندازد ، بى فايده است . »
و از آن زمان تصميم گرفت كه محل مركز صنعتى را از جزيره به دار خديجه دختر فتح « 2 »
تغيير دهد .
مؤسسه صنعتى مصر در عصر فاطميان توسعه يافت و زمين بزرگى براى آن در نظر گرفته شد ، توسعهء اين مركز توسّط مأمون بطائحى وزير ، انجام پذيرفت وى محلّه معروف به دار زبيب را به آن اضافه كرد و درآنجا براى سان ديدن خليفه از ناوگان و تيراندازى او ، جايگاهى ترتيب داد و اين مركز صنعتى به دالانى بلند مجهّز شد كه در دو سمت آن سكّوهايى پوشيده از حصير عبدالى وجود داشت و اداره اى براى جهاد در آن تدارك ديده بودند و ورود كليّهء افراد سواره از در اين مركز به جز خليفه و وزير در روز گشودن خليج ، هنگام جشن بر آمدن رود نيل به واسطهء مد ، ممنوع بود و آنجا محلّ سوار شدن آنها به سوى مقياس ( دريچه هاى سد ) بود « 3 »
عزيز باللّه خليفه فاطمى به تجديد بناى مؤسّسه صنعتى مقس پرداخت ، و به نظر مى رسد وى در زمان خود بخش جديدى به آن اضافه كرده است ، اين مركز صنعتى به
( 1 ) - همان مدرك ، ص 160 و مقريزى ، الخطط ، ج 3 ، ص 115 .
( 2 ) - كندى ، ص 287 و ابن سعيد ، ص 161 و ابوالمحاسن ، النجوم الزاهده ، ج 3 ، ص 252 .
( 3 ) - ابن سعيد ، ص 160 و مقريزى ، الخطط ، ج 3 ، ص 115 و سيوطى ، ج 2 ، ص 223 .