تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — الصفحة ٧٤
ب - تأسيس كارخانه كشتى سازى « مقس » :
مقريزى به نقل از ابن ابى طى ، مىگويد :
« مركز صنعتى مقس به دست معز ، خليفه فاطمى ساخته شد وى درآ نجا « تعداد ششصد فروند شناور ساخت كه هيچ بندرى به مانند آن در دريا ديده نشده بود » « 1 »
مقريزى همچنين در « اتعاظ الحنفا » ، آورده است كه معز در شوّال سال 362 هجرى ( 972 م ) به قصد مقس بر كشتى سوار شد و از ناوگان خود بازديد به عمل آورد و براى حفظ و نگهدارى آن از خطرات تعويذ خواند و در پى او جوهر و قاضى نعمان و سران كشور به آنجا رفتندو سرانجام به كاخ خود باز گشت . « 2 »
علاوه بر مركز صنعتى مقس ، چهار مركز صنعتى ديگر در دوران فاطميان در مصر وجود داشت : « 3 »
اول ؛ مركز صنعتى اسكندريه « 4 »
كه از زمان فتح آن توسّط اعراب در اين شهر وجود داشت ، اين مركز به هزينهء معاوية بن ابى سفيان ، تعداد زيادى كشتى توليد كرد . دومّ ، مركز صنعتى دمياط كه در عصر فاطميان در اين مركز و دو مركز صنعتى مصرو اسكندريه ، كشتىهاى جنگى ، كشتيهاى بزرگ حمل و نقل كالا و كشتيهاى ويژه حمل سلاح ساخته مىشد « 5 »
و سوّم : مركز صنعتى جزيره يا جزيره مصر ، معروف به روضه و اين نخستين مركز صنعتى بود كه در سال 54 هجرى « 6 »
در فسطاط مصر تأسيس شد ، در سال 239 هجرى و در همين مركز ، متوكّل عبّاسى دستور ساختن كشتيهاى جنگى براى ناوگان را داد و اين ماجرا پس از چيره شدن بيزانسىها بر شهر دمياط در دوران عنبسة بن اسحاق بود . « 7 »
به گفته مقريزى ، از همان ابتداى نبرد ، توجّه و اهتمام متوكّل عبّاسى نسبت به امور
( 1 ) - مسبحى اين صفت را به عزيز باللّه پسر معز نسبت داده است .
( 2 ) - اتعاظ الحنفاء ، تحقيق دكتر شيال ، ص 139 .
( 3 ) - ناصر خسرو مىگويد كه در صالحيه كشتىهاى فراوانى ساخته مىشد كه هر يك از آنها دويست‌خروار ظرفيت داشتند ( سفرنامه ، ص 41 ) .
( 4 ) - آقاى عبدالعزيز سالم ، تاريخ الاسكندريه و حضارتها فى العصر الاسلامى ( چاپ دوم ) ، ص 109 ، 494 .
( 5 ) - ابن مماتى ، كتاب قوانين الدواوين ، ص 340 و مقريزى ، الخطط ، ج 2 ، ص 377 ، ج 3 ، ص 108 .
( 6 ) - مقريزى ، الخطط ، ج 3 ، ص 86 ، 114 و سيوطى ، حسن المحاضره ، ج 2 ، ص 222 ( چاپ مصر 1321 ه ) .
( 7 ) - همان مدرك ، ج 1 ، ص 377 و ج 3 ، ص 105 .