تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — الصفحة ٢٦

نبرد ذات الصوارى

3 - حوادث مهمّ دريايى بين اعراب وبيزانسىها

اعراب در سه حادثهء مهمّ دريايى با بيزانسىها در گير شدند :

نخست : درگيرى ذات الصوارى بود كه برترى دريايى بيزانس ها در حوزه آبهاى درياى مديترانه از بين رفت و به سود مسلمان ها تمام شد .

امّا دو درگيرى ديگر كه مربوط به محاصره قسطنطنيه توسط مسلمان ها بود ، يكباردر دوران خلافت معاويه و ديگر بار در زمان خلافت سليمان بن عبدالملك ، هر دو به شكست انجاميد وبخش عظيمى از كشتيهاى متعلّق به ناوگان اسلامى نابود شد .

نبرد ذات الصوارى

طبق نوشته منابع عربى ، معاويه به همراه اهالى شام و مصر باناوگانى مركّب از دويست كشتى « 1 »

كه دريا سالارى آن را « عبداللّه بن سعد » به عهده داشت به قصد روياريى بابيزانس ها در سرزمين خودشان ، بدان سو حركت كرد .

اين خبر به كنستانتين رسيد ، وى خود را براى نبرد بزرگى مهيّاكرد وناوگان

سنگينى راكه مركّب از پانصد كشتى و به گفته‌اى ششصد و بنا به نقلى هفتصد كشتى بوده ( و از صدر اسلام در روم هرگز چنين تجهيزاتى فراهم نگشته بود ) براى انتقام از مسلمانها

كه در آفريقا « 2 »

ضرباتى را بر او وارد كرده بودند ، تدارك ديد . اگر ما اين انگيزه را مورد بحث قرار دهيم مىبينيم كه اعراب در فاصلهء بين سال 28 هجرى كه حمله عبداللّه بن سعد به آفريقا و هجوم معاويه به قبرس را به ثبت رساندند ، تاسال 34 هجرى كه جنگ « ذات الصوراى » درآن بوجود آمد ، فعاليت چندانى در آفريقا از خود نشان ندادند . « 3 »

چنان كه توجيهى را كه دكتر ابراهيم احمد عدوى در زمينهء درگيرى دريايى ذات الصوارى آورده نيز قانع كننده نيست خلاصهء آن اين است كه :

« خبر افزونى نيروهاى دريايى وزمينى اى كه معاويه آن را براى زدن آخرين

( 1 ) - ابن عبدالحكم ، فتوح مصر والمغرب ، ص 256 .

( 2 ) - طبرى ، ج 5 ، ص 69 ( حوادث سال 31 ه ) و در روايتى آمده است كه ناوگان بيزانس از هزار كشتىتشكيل شده بود ( ابن عبدالحكم ، ص 256 ) .

( 3 ) - به كتاب المعرب الاسلامى ، ج 2 از كتاب المغرب الكبير ، اسكندريه 1966 ، ص 174 ، از آقاى عبدالعزيز سالم مراجعه كنيد .