تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — الصفحة ١٢٢
2 - يگانهاى دريايى ( جنگى و بازرگانى ) در زمان فاطميان
( بيزانس ) وفرنگ ، عبور مىكردند .
2 - نيلىها : اين نوع كشتيهاياعبارت بود از كشتيهاى بارى و حمل غلّه و هيزم كه در رود نيل ، از شمالىترين تا جنوبىترين نقطه اين سرزمين ، به نقل وانتقال مشغول بودند « 1 »
و يا كشتيهايى كه ويژه جشنهاى خوشبو كردن استوانهء سنجش و گشودن كانال و تفريح خلفاى فاطمى بود مانند كشتيهاى سوارى بسيار ظريف كه به آنها ( سماويات ) نيز گفته مىشد و شناورهاى سوارى ديگرى كه ويژهء شخصيت‌ها بوده است . « 2 »
مىتوانيم نوع سوّمى را نيز به اين دو نوع كشتى اضافه كنيم كه ويژه كشتيرانى در درياى سرخ و اقيانوس هند ، جهت حمل و نقل بازرگانى انگور و يا انتقال حاجيان بين عيذاب وجدّه بود .
درعصر فاطميان چه كشتيهاى جنگى و چه غير جنگى در مركز صنعتى جزيره ساخته مىشد ، امّا مأمون بطائحى وزير ، اين عمل را نپسنديد ، و ساختن شناورهاى بازرگانى نيلى و حمل و نقل غلّات وهيزم را در كارگاه صنعتى مصر منحصر كرد ، اين در حالى بود كه مركز صنعتى جزيره ، مقس ، اسكندريه و دمياط ، به ساختن كشتيهاى جنگى و كشتيهاى غول پيكر حمل كالا وكشتيهاى حمل نيرو ادامه مىدادند . « 3 »
ناصر خسرو ، جهانگرد ايرانى كه درعصر فاطميان از مصر ديدن كرده بود مىگويد :
« براى حمل و نقل كالا به شهر مصر ، در شهر صالحيه كشتيهاى بازرگانى ساخته مىشد كه تا در دكّانهاى بقّالى مىآمد . » « 4 »
كشتيهاى متعلّق به ناوگان جنگى فاطمى انواع متعدّدى بودند كه مهمترين آنها عبارت است از :
الف - شينىها : كشتيهاى جنگى بودندكه مهمترين بخش ناوگان فاطميان را
( 1 ) - مقريزى ، الخطط ، ج 3 ، ص 103 .
( 2 ) - همان مدرك ، ص 370 .
( 3 ) - مقريزى ، الخطط ، ج 2 ، ص 377 ، ج 3 ، ص 108 .
( 4 ) - ناصر خسرو ، سفرنامه ، ص 41 .