تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — الصفحة ٥٨

امام رازى

الثانية ان يحصل بالادلة الوهمية الكلامية المبنية على امور مسلمة صدق بها لاشتهارها بين اكابر العلماء و شناعة انكارها و نفرة النفوس عن ابداء المراء فيها

دوم اعتقاديست كه از دلائل كلاميه حاصل شده است كه تمام آن وهمى و مبنى بر مسائلى هستند كه آنها را مردم بدين جهت مسلم دارند كه مقبول عام اكابر علما شده و انكار از آنها مذموم و عيب شناخته مىشود چنانچه كسى در آن شك و شبهه‌اى كند مردم از او بيزارى ميجويند .

5 - اين مرد بزرگ براى اظهار اصل حقيقت طرق مختلف اختيار كرده است :

1 - كسانى كه از اسرار شريعت بحث مينمودند و معقول و منقول را با هم تطبيق ميكردند او آنها را حكماى اسلام نام نهاده است .

در يك جاى تفسير مىنويسد :

احتج حكماء الاسلام بهذه الآية « 1 » حكماى اسلام از اين آيه استدلال كرده‌اند

در جاى ديگر ميگويد :

المقام الثانى و هو قول حكماء الاسلام « 2 »

بحث دوم اين است و آن راى حكماى اسلام است .

باز در يك موقع مىنويسد :

و هو ان جماعة من حكماء الاسلام « 3 »

و آن اين است كه جمعى از حكماى اسلام .

او اين گروه را با لحن تكريم و تبجيل ياد كرده و در اقوال آنها ابدا ايراد و خرده‌گيرى نميكند بلكه اكثر جاها بطور كنايه و در بعضى موارد هم صراحة آنان را تحسين و آفرين ميگويد .

از زبان اين حكما مسائلى را كه بيان كرده است آن مسائل در حقيقت خيالات اصلى خود او ميباشند و آنها لب لباب يا جان علم كلام هستند . مثلا در قران مجيد در تفسير اين آيه : « لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ » اين سؤال را پيش كشيده كه : از نوشته شدن نامهء اعمال و كشيدن آن مراد چه و حاصل آن چيست ؟ در جواب مىنويسد كه در

( 1 ) - تفسير آيهء - الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً ، ( مؤلف ) ( 2 ) - سورهء رعد آيهء لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ . ( مؤلف ) ( 3 ) - تفسير كبير سورهء ابراهيم آيت قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ . ( مؤلف )