تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — الصفحة ٧
علم كلام دو قسم جداگانه است
تاريخ علم كلام
تاريخ علم كلام
علم كلام دو قسم جداگانه است
علم كلام دو قسم جداگانه است
اگر چه علم كلام از يك مدت نام مجموعه‌ايست از مسائل مخلوط بهم ، اما آن در حقيقت دو قسم جداگانه است و مقاصد هر يك از اين دو تا هم به كلى مغاير با ديگرى مىباشد . يك قسم علم كلام آنست كه از مشاجرات فرق اسلامى با هم پيدا شده است و آن تا مدتى در وسعت و بسط بوده و بدين وسيله معركه‌آرائيها و هنگامه‌هائى بزرگ بزرگ بپاشده كه در آنها نه از قلم بلكه از شمشير كار گرفته شده و صدمه و آسيب بزرگى از اين راه باقتدار سياسى اسلام وارد آمده است .
قسم دوم آن بوده است كه براى مقابله و مبارزهء با فلسفه ايجاد شد ، تا زمان غزالى اين دو قسم از هم به كلى متمايز و جدا بوده و امام مشار اليه مسئلهء سازش دادن و به همبستگى را بنا نهاد و امام رازى آن را ترقى داده و متأخرين بقدرى خلط مبحث كردند كه فلسفه ، كلام ، اصول عقائد با هم مخلوط و ممزوج شده و يك معجون مركب گرديد .
حالت موجودهء مسلمانان « 1 » اقتضاى آن را ندارد كه مشاجرات و مجادلات قسمت اول تجديد و يا تاريخ آن امروز نوشته شود ولى چون قسم دوم علم كلام كه اينك ميرويم تاريخ آن را بنويسيم و بعد همان را نمونه كرده روى آن علم كلام جديد مدوّن نمائيم بسيارى از مطالب راجعهء بان يعنى قسم دوم منوط و موقوف بر دانستن تاريخ
( 1 ) مراد حالت تنزل و انحطاط است .