تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — الصفحة ٩١

( مسئلهء چهارم )

هيچ‌گويد ؟ تشنه كاين دعوى است رو * از برم اى مدعى مهجور شو

يا گواه و حجتى بنما كه اين * جنس آب است و از آن ماء معين

يا به طفل شير مادر بانگ زد * كه بيا من مادرم هان اى ولد

طفل گويد ؟ مادرا حجت بيار * تا كه با شيرت بگيرم من قرار

در دل هر امتى كز حق مزه است * روى و آواز پيمبر معجزه است

چون پيمبر از برون بانگى زند * جان امت در درون سجده كند

زان كه جنس بانك او اندر جهان * از كسى نشنيده باشد در جهان

امام راغب اصفهانى مىنويسد « 1 » كه « معجزهء انبياء دو گونه است ، نخست اينكه داراى نسب عالى و نيك ميباشند ، نورى در چهرهء آنهاست كه دلها را فريفته مىكند ، اخلاق و صفاتشان چنان است كه قلوب را مسخر ميسازد ، بيان و تقرير آنها طورى است كه شنونده را از آن تشفى حاصل مىشود » سپس مىنويسد : - و هذه الاحوال اذا حصلت لا يحتاج ذو البصيرة معها الى المعجزه و لا يطلبها .

و اين حالات و صفات وقتى كه يافت شدند يك آدم بصير هيچ حاجتى بمعجزه پيدا نميكند و نخواهد در مقام طلب آن برآمد .

امام غزالى در منقد من الضلال در آنجا كه از نبوت بحث مىكند مىنويسد آن كس كه در هدايات و ارشادات پيغمبر اسلام مكرر تأمل و غور كرد براى وى يقين به نبوت آن حضرت ص حاصل مىشود ، بعد مىنويسد : - فمن ذالك الطريق فاطلب اليقين بالنبوة لا من قلب العصا ثعبانا و شق القمر .

پس از اين طريق به نبوة تحصيل يقين كن نه از راه اژدها شدن عصا و منشق شدن ماه .

در معارف فى شرح الصحائف كه از كتابهاى مستند علم كلام است از دو طريقه به نبوت آن حضرت استدلال شده است ، اول همان طريقهء قديم يعنى معجزه است و اما طريقهء دوم و آن بدين قرار است :

( 1 ) - الذّريعة چاپ مصر صفحهء 69 ( مؤلف )