التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٧٥٤

تفسير

حكم به جاويد ماندن در عذاب است : « هرگاه پوست تنشان بپزد پوست ديگرشان دهيم ، تا عذاب خدا را بچشند » . « 1 »

وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا . اين آيه كنايه از شدت حسرت و پشيمانى است و اين پشيمانى سرانجام هرانسان خودخواه و دروغگو مىباشد . در دعايى كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نقل شده ، آمده است : « به تو از گناهانى پناه مىبرم كه ميراث پشيمانى را بر جاى مىگذارد » .

يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا . مراد از فلان در اين‌جا هررهبرى است كه پيروانش را گمراه و آنان را به سوى هلاكت رهبرى كرده باشد . در حديث آمده است : « هر انسانى بر كيش دوستش محشور مىشود » . گروهى از مفسران مىگويند :

اين آيه دربارهء عقبة بن معيط و ابى بن خلف نازل شد و آن ستمكارى كه دستان خود را مىگزيد . همان اوّلى و مراد از فلان دومى است . بر فرض اين‌كه اين ديدگاه درست باشد ، سبب نزول ، عموم آيه را تخصيص نمىزند .

لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولًا . مراد از ذكر در اين‌جا قرآن است ؛ زيرا خداوند اين واژه را در چندين آيه بر قرآن اطلاق كرده است . از جمله در آيهء يكم سورهء ص : « وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ » . اين آيه نشان مىدهد كه كسانى كه به قرآن گوش فرادادند ، در عمق وجودشان ، آن را باور كردند ، لكن شياطين آدم‌نما آنان را فريب دادند و از حق منحرف كردند و در نتيجه ، به سرنوشت ذلّت‌بار و حقارت‌آميز دچار شدند و اين ، سرنوشت هركسى است كه به امر و نهى صاحبان هواهاى نفسانى و غرض‌هاى شخصى عمل كند ، نه برطبق ايمان و وجدانش .

( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 56 .