التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٥٧٦

تفسير

كه واژه « لعل » هرگاه از سوى خدا باشد به معناى حتم و وجوب است و هرگاه از سوى ديگران باشد به معناى احتمال و اميدوارى مىباشد .

هُوَ اجْتَباكُمْ . ضمير « هو » به‌خدا برمىگردد و خطاب « اجتباكم » براى مسلمانان است . دليل اين گزينش هم آن است كه خداوند آنان را به وجود سرور فرستادگان و خاتم پيامبران اختصاص داد و نيز به آيين جاويدان ، فراگير و آسان او .

وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ . اين جمله بيانگر يكى از اصول شريعت اسلامى است كه وسعت ، نرمى و انعطاف‌پذيرى اين شريعت در آن تجلى يافته است .

در حديث آمده است : « دين خدا آسان است » ، نه مشقتى در آن است و نه زحمتى و اين همان دين فطرت است . فقها چندين فتوا و حكم در تمام ابواب فقه را براساس همين اصل صادر كرده‌اند . در كتاب‌ها و بر زبان‌هاى آنها اين جمله‌ها مشهور است :

« ضرورت‌ها چيزهاى حرام را مباح مىكند » ، « زيان بيشتر به وسيلهء زيان كمتر از بين مىرود » . « زيان خصوصى را به منظور دفع زيان عمومى مىتوان تحمل كرد » يكى از روشن‌ترين نمادهاى آسان بودن دين اسلام آن است كه هيچ واسطه‌اى ميان انسان و آفريدگارش وجود ندارد ، درحالىكه اديان ديگر چنين نمىباشند .

مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ . مراد از ملة ، دين است و دين ابراهيم با تمام اصولش و بسيارى از احكام شريعت و فروعش در اسلام به چشم مىخورد . ابراهيم عليه السّلام پدر حقيقى پيامبران و پدر معنوى پيروان اديان آسمانى است ؛ زيرا او هم جلوتر از ديگر پيامبران است و هم تمام پيروان اديان آسمانى بر نبوت و عظمت او اتفاق‌نظر دارند .

هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَ فِي هذا . برخى گفته‌اند : ضمير « هُوَ سَمَّاكُمُ » به « إبراهيم » برمىگردد و « فِي هذا » متعلق است به محذوف ؛ يعنى و فى هذا شرف لكم و جمله مستأنفه است . برخى گفته‌اند : « هو » به خدا برمىگردد و اشارهء موجود در سخن خدا : « وَ فِي هذا » به قرآن است . مجرور متعلق به فعل محذوف و عطف است بر سماكم و تقدير چنين مىباشد : إنّ اللّه سمّاكم يا أمّة محمّد المسلمين فى الكتب