التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٥٠٤

جدال نادانى و گمراهى

سعى مىشتابند ، چنان‌كه در كتاب اسفار نوشتهء ملا صدرا آمده است . معناى « زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ » آن است كه جهان با زمين و آسمانش ويران مىگردد و اين با آن و خشكى با دريا ، درهم مىآميزند . فاصله‌ها از بين مىرود و موانع از ميان برداشته مىشود و مردم از گورهايشان برمىخيزند و گويى آنان شبح‌هايى بىجانند .

يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ . اين آيه كنايه از وحشت موجود در روز قيامت و شدت آن است ؛ زيرا در آن روز ، زنى شيردهنده و باردار وجود ندارد ، لكن بر فرض اين‌كه مىبود ، شيردهنده شير دادن را فراموش مىكرد و باردار هم ، بارش را مىگذاشت . . . و همگى از ترس و وحشت بسان انسانى كه مست باشد ، نگران مىبودند .

جدال نادانى و گمراهى

جدال نادانى و گمراهى

2 . وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ . انسان - هر انسانى كه باشد - از يكى دو حالت بيرون نيست : يا نادان است يا دانشمند . دانشمند نيز از دو حالت بيرون نيست : يا باانصاف است يا منحرف . دانشمند باانصاف كسى است كه آنچه را مىداند مىگويد و دربارهء آنچه نمىداند سكوت اختيار مىكند . خداى سبحان وظيفهء نادان را با اين سخن خود تعيين كرده است : « و اگر خود نمىدانيد از دانشمندان بپرسيد » . « 1 » اگر نادان از اين وظيفه‌اش تجاوز كند ، سخن امام على عليه السّلام دربارهء او صدق مىكند : « جاهلى كه در جهالت‌هاى خويش فرومىغلتد . . . در آنچه كه انكار مىكند ، علم را به حساب نمىآورد و عقيده ندارد جز آنچه كه او بدان رسيده است ، چيزى ديگرى نيز وجود دارد » .

همين نادان ، مقصود سخن خداوند است : « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ

( 1 ) . انبيا ( 21 ) آيهء 7 .