التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٢٠

تفسير

نمىكند و در اين هنگام ، محشر برپا مىشود كه خداوند بدان اشاره مىكند :

وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً . خداوند به منظور حساب و كيفر اعمال ، در اين روز ، اوّلين و آخرين را گرد مىآورد .

وَ عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا . قبلا بيان كرديم كه دوباره زنده شدن ، حساب و جزا ، امورىاند كه در آنها هيچ ترديدى وجود ندارد و اين موضوع را با دلايل قطعى و روش‌هاى گوناگون ، در تفسير آيات مربوط به روز قيامت ، ثابت كرديم و از جملهء اين آيات ، آيهء چهارم از سورهء يونس بود ، بخش « حساب و جزا » ، جلد چهارم . آيه‌اى كه ما درصدد تفسير آن هستيم ، مىگويد : تمام مردم در يك صف ، به خداوند عرضه مىشوند . مقصود از عرضه شدن آن است كه همگى در پيشگاه خدا به منظور بازپرسى مىايستند . امّا دربارهء اين‌كه مراد از « صف » چيست ، مفسران اختلاف نظر دارند .

برخى آن را به معناى ظاهرىاش باقى گذارده و برخى در آن تصرّف كرده و بر لفظ چيزى را تحميل كرده‌اند كه احتمالش نمىرود .

به عقيدهء ما ، واژهء صفّ در اين‌جا كنايه از ترتيب و سامان‌دهى است و اين‌كه مردم به صورت سامان يافته به آفريدگارشان عرضه مىشود .

لَقَدْ جِئْتُمُونا كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِداً . با اين سخن ، خداوند محاكمه كسانى را كه منكر قيامت هستند آغاز مىكند : شما را از شكم‌هاى مادرانتان برهنه و به دور از هرچيزى بيرون آورديم و به همين ترتيب نيز ، شما را از قبرهايتان بيرون مىآوريم و هيچ تفاوتى ميان اين دو مرحله وجود ندارد ، جز اين‌كه در مرحلهء نخست كه بيرون آمديد ، هيچ مسئوليتى نداشتيد و در مرحلهء دوم كه بيرون مىآييد ، دربارهء كردار ، عقيده و گفتارتان از شما پرسيده مىشود و از آن جمله ، از سخن شما دربارهء روز قيامت كه مىگفتيد : خرافه و افسانه است ، بازخواست مىشود .

بنابراين ، اكنون در اين‌باره چه مىگوييد ؟

وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ . پس از آن‌كه خداوند به