التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.١١٩

تفسير

خدا صلّى اللّه عليه و إله در اين‌باره سازش كنند كه آنها به دعوت او پاسخ مثبت دهند و او را در برخى موارد كه دلشان مىخواهد به‌عنوان دوست و راستگو برگزينند . از جمله اين موارد اين‌كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله - چنان‌كه در برخى از روايات آمده - به خدايان آنها تبرك بجويد و يا دست‌كم ، اين خدايان را بد نگويد ؛ لكن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله خواستهء مشركان را اجابت نكرد ، زيرا او معصوم است و معصوم در دين و رسالت خود با كسى سازش نمىكند .

پرسش : جملهء « كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ » نشان مىدهد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىخواست و نزديك بود كه خواستهء مشركان را اجابت كند ؟

پاسخ : اين آيه با آيهء بعدى پيوند محكمى دارد : وَ لَوْ لا ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا . « لو لا » حرف امتناع است كه بر سر دو جمله داخل مىشود و ممتنع بودن جملهء دوم را به‌وجود جملهء نخست پيوند مىدهد . جملهء ممتنعه عبارت است از :

جملهء « لَقَدْ كِدْتَ » و جمله‌اى كه مانع از وقوع آن مىشود « ثبتناك ؛ نگه داشتيم تو را » است . بر اين اساس ، معناى آيه چنين مىشود : اگر ما از طريق نگهدارى از گناه [ عصمت ] به تو عنايت نمىكرديم ، نزديك بود كه تو به سوى آنها ميل و خواستهء ايشان را اجابت كنى . بنابراين ، عصمت بود كه نگذاشت تو خواستهء آنها را اجابت كنى و اين سخن كاملا بسان سخن گوينده‌اى است كه مىگويد : اگر فلانى نبود ، من از بين رفته بودم . نظير اين آيه در جلد چهارم ، در تفسير آيهء 24 سورهء يوسف بيان شد : « وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ » . به‌علاوه ، انديشيدن دربارهء يك كار ، چيزى است و انجام دادن آن چيزى ديگر . از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به‌طور متواتر نقل شده كه فرمود : « بر امت من به سبب آنچه در ذهنش پديدار مىشود گناهى نيست . البته ، مادام كه آن را انجام ندهد و يا بر زبان نياورد » .

إِذاً لَأَذَقْناكَ ضِعْفَ الْحَياةِ وَ ضِعْفَ الْمَماتِ . ضعف يك چيز ، يعنى دوبرابر شدن آن . معناى اين جمله چنين است : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! اگر تو چنين كارى را مىكردى ، ما تو را دو برابر ديگران هم در دنيا و هم در آخرت عذاب مىكرديم ؛ زيرا مجازات بزرگان