شرح اصول استنباط ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٥

3 - مبحث سوم : اشتراك لفظى در لغت

مىكند يعنى مشترك لفظى آنست كه كليه اين معانى حقيقيه از آن يك لفظ باشد پس اگر هر معنائى از آن لفظى بود مشترك لفظى نخواهد بود بلكه الفاظ و معانى متبانيه خواهد بود مثل انسان - شجر - اسد - در مقابل - حيوان ناطق - جسم نامى - حيوان مفترس .

نكتهء چهارم : كلمه فى لغة واحدة يعنى مشترك لفظى آنست كه لفظ واحد در لغت واحده داراى چندين معناى حقيقى باشد مثل عين در لغت عرب ، شير در لغت فارسى و . . . پس اگر لفظى در لغت عرب به معنائى و در فارسى به معناى ديگرى باشد به او مشترك لفظى نمىگويند مثل كلمهء شهر كه در لغت عرب به معناى يك ماه قمرى يا شمسى است ( شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي . . . ) ( إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً ) و در لغت فارسى به معناى مراكز بزرگى است كه انسانها در آنجا تجمع نموده و در كنار هم زندگى مىكنند در مقابل بخش ، روستا و . . . مثلا مىگوئيم : شهر تهران ، شهر قم و . . .

اين بود ويژگيهاى اشتراك لفظى حال نقطهء مقابل مشترك لفظى مترادفان است كه عبارتست از اينكه الفاظ متعدد و معنا واحد باشد و هر لفظى مستقلا بر اين معناى واحد دلالت كند مانند : ليث - اسد - غضنفر - زرغام كه بر حيوان مفترس معروف ساكن جنگل و يا آلت دست انسان در باغ‌وحش ! اطلاق مىشوند و هكذا انسان و بشر ، هرة و قطه و . . .

بحث دوّم : آيا اشتراك لفظى در لغت عرب و يا هر لغتى ممكن است يا مستحيل ؟

در اين رابطه سه قول است : 1 - اشتراك لفظى از محالات است بدليل اينكه هدف از وضع و استعمال افاده و استفاده مقاصد است و اشتراك لفظى مخلّ به اين