شرح اصول استنباط ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٦

1 - تعريف مطلق و مقيد

اصولى از منقولات است كه مع المناسبة نقل داده شده آشنا شديم معناى اصطلاحى مطلق و مقيد :

از قديم الايام مطلق را اين گونه تعريف كرده‌اند : « المطلق هو الفظ الدال على شايع فى جنسه » .

نكات تعريف عبارتند از :

1 - اللفظ : اين تعبير مىرساند كه مطلق بودن و مقيد بودن از اوصاف الفاظ است كما اينكه عام و خاص ، مجمل و مبين چنين است البته اوّلا و بالذات اين امور از صفات معانى است كه معنا مطلق و مرسل است يا معنا مقيد و محبوس است ولى ثانيا و بالعرض به الفاظ هم سرايت كرده و منظور اصولى اينست كه فلان لفظ مطلق است يعنى داراى معناى وسيعى است و . . .

2 - كلمهء الدال : اين كلمه خارج مىكند مهملات و مجملات را كه دالّ بر معنائى نيستند امّا مهمل كه اصلا مفيد معنا نيست و امّا مجمل هم كه معنا دارد ولى معنايش واضح نيست .

3 - على شايع : با اين كلمه مقيد را از تعريف خارج مىكند زيرا كه مقيد دالّ بر معناى شايع و توسعه‌دار نيست ولى مطلق دال بر شيوع و سريان است مثل رقية كه قابل صدق بر هر فردى از افراد آن مىباشد .

4 - فى جنسه : اين كلمه دلالت مىكند بر اينكه اطلاق و شيوع مطلق محدود و در دائره جنس و كلى خودش مىباشد نه بيش از آن فى المثل رجل اطلاق دارد ولى در محدودهء افراد خودش يعنى ذواتى كه رجوليت براى آنها ثابت است و نه بيشتر .

و امّا تعريف مقيد : « المقيد هو الفظ الدال على غير شايع » ، يعنى مقيد آن لفظى را گويند كه دلالت كنند بر غيرشايع است يعنى يك فرد يا صنف از افراد جنس