شرح اصول استنباط ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٨

1 - الفاظ عام و خاص

مخصصى تخصيص خورده‌اند و اين خود حاوى دو مطلب است :

1 - الفاظ ظهور در عموم دارند و الّا تخصيص غلط بود .

2 - از حصر ما و الّا مىفهميم كه تخصيص هميشه از آن عموم است و غيرعام تخصيص ندارد .

الخلاصه : در چهار بند :

بند اوّل : بدون شك در هر لغتى الفاظى وجود دارد كه وضع شده براى عموم و دلالت آن بر عموم استغراقى حقيقت است مثل كل و جميع در عربى ، هر و همه در فارسى و . . .

بند دوّم : جمع با الف و لام مثل الرجال بقولى دلالتش بر عموم به وضع و به قولى به مقدّمات حكمت است و گاهى مجازا در عام مجموعى يا در جنس به كار مىرود .

بند سوّم : نكره در سياق نهى يا نفى مفيد عموم است ولى به قولى وضعا و به قولى عقلا .

بند چهارم : مفرد با الف و لام اگر براى عهد نباشد حقيقت در جنس است و گاهى مجازا و به كمك قرينه خاصه يا عامه در عموميت استغراقيه به كار مىرود .

تمرينات :

جواب تمرين 1 : العام هو لفظ شامل لجميع الافراد التى تحته و الخاص بخلافه .

جواب تمرين 2 : كل و جميع ، العلماء و الرجال ، لا تضرب احد و . . .

جواب تمرين 3 : در مقام بيان باشد ، قرينه بر خلاف نياورد و . . .

جواب تمرين 4 : آرى چون جمع مضاف مفيد عموم است و تقييد سبب