ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٤٥
330
منحصر به فرد كه دكتر خانلرى به استاد مسعود فرزاد اهداء كرده‌اند برابر متن صفحهء 28 و صفحهء 390 جامع نسخ حافظ از انتشارات دانشگاه شيراز :
« . . . تا درين خانه جز انديشهء او نگمارم » .
: ج -
پاسبان حرم دل . . . تا درين خانه . . .
كه در زمان ما هم دو كلمهء « خانهء دل » ، زبانزد و معمول است . بعلاوه اگر مصراع نسخهء قزوينى :
« . . . نگذارم » را بياوريم ، اين واژه در اين غزل براى قافيه به كار برده شده ؛ بنابراين تكرار آن ، كار درستى نخواهد بود .
: د -
« پردهء مطربم . . . »
؛
« آه اگر ز آنكه درين پرده . . . »
؛
« تا درين پرده جز انديشهء او نگذارم ! »
. . . به‌طورىكه ملاحظه مىفرمائيد در اين غزل ، كلمهء پرده ، سه مرتبه تكرار شده است ! ! ، . حال چنانچه شاعر ، بعدها در يك جا از اين سه جا پرده را برداشته و مصراع را به اين صورت درآورده :
« تا درين خانه جز انديشهء او نگمارم »
؛ به عقيدهء من ، كار بسيار خوبى كرده و به قولى « تبديل به احسن » فرموده است .
حافظ قزوينى اين بيت را ندارد ، و ليكن در ديوان حافظ خطى نسخهء 805 هجرى : « درين باديه روى » ؛ و حافظ خانلرى : « درين باديه پاى » آورده‌اند ؛ و ما از همان كهن‌ترين نسخه در متن آورديم .
حافظ قزوينى :
« چون ترا در گذر اى يار نمىيارم ديد . . . » .
متن بيت برابر است با حافظ نسخهء 805 هجرى ، و نسخهء خانلرى ؛ و از نظر معنى نيز صحيح است ، به خلاف نسخهء غير .
الف - حافظ ق غ :
به جز از خاك درش با كه بود بازارم !
( مصراع آخر غزل از كتاب غزليات حافظ به تحقيق استاد اديب برومند ، چاپ 1367 ه . ش . نقل شد ) .
: - ب ( بيت هشتم ) :
« چون منش در گذر باد نمىيارم ديد . . .
چون من او را نمىتوانم در گذر باد ببينم . . . معشوق به خلاف باد كه همه جا هست و از هرجا مىگذرد ، در جائى ديده نمىشود - در رهگذر باد ظاهر نمىشود - . . . ص 1348 مجلد دوم شرح غزلهاى حافظ دكتر حسينعلى هروى » .