ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٨٥

308

جزاى آنكه نگفتيم شكر روز وصال ( مصراع اول مطلع يكى از غزلها ) ، غزليات سعدى به اهتمام محمد على فروغى ، كتابفروشى و چاپخانهء بروخيم - طهران ، 1318 [ ه . ش ] ، ص 189 .

در مورد اين بيت به توضيحات آخر ديوان : « بيا كه پردهء گلريز » مراجعه فرمائيد . - « فهرست توضيحات » به ترتيب حروف الفبا تنظيم شده است .

در « توضيحات » اواخر همين ديوان به نوشتهء : ( « رد العجز » . . يا . . ) مراجعه فرمائيد . ضمنا يادآور مىشود كه اين بيت در كهن‌ترين نسخهء خطى : ديوان حافظ نسخهء 805 هجرى ، و نسخ خطى و چاپى معتبر يا غير معتبر ، هست ، اما در حافظ قزوينى و غنى ، نيست . ( ! ) نيز اين بيت در نسخهء خانلرى آمده است .

الف - به منظور مطالعهء ترجمهء شعر عربى غزل حافظ به : « معانى فارسى مصراعهاى عربى حافظ » در اواخر همين ديوان ، مراجعه فرمائيد .

: - ب - ( بيت سوم ) شكايت شب هجران . . . نسخهء 805 - . (

حكايت شب هجران . . .

حافظ قزوينى ) . « شكايت ، از شب هجر مىكنند ، نه حكايت . » دكتر همايون‌فرخ ، ديوان شاعر ساحر - زير نويس ص 181 - .

: - ج - : چو يار بر سر صلحست و عذر مىخواهد . . . نسخهء 805 [ بيت پنجم ] . . . عذر مىطلبد : « حافظ قزوينى » . - ( عذر و پوزش خواستنى است ، نه طلبيدنى . صفحهء 181 شاعر ساحر همايون‌فرخ . ) .

« . . . عذر خواهى ، مصطلح مىباشد ، نه « عذر طلبى » : ص 629 حافظ اديب برومند .

: - د - ( مصراع دوم آخرين بيت غزل ) : « . . . كه خون ماست حلال » در بعض نسخ .