ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٦٣

300

مصراع دوم بيتى از غزل شمس تبريزى اثر طبع مولانا جلال الدين محمد « صاحب كتاب مثنوى » :

« . . . بيش ازين در آتش هجران مسوزانم چو شمع » .

( نقل از غزليات شمس تبريزى ، به اهتمام منصور مشفق ، تهران انتشارات صفىعلى شاه ، - چاپ پنجم 1354 ه‍ . ش . صفحهء 304 ) .

اين يك بيت خواجهء شيراز ، از نظر علم بديع ، داراى « هفت » صنعت است : يكم - صنعت ايهام « كميت » - شراب ، اسب .

دوم - صنعت ايهام « گلگون » : نام اسب شيرين ، سرخ رنگ يا خونين ، به رنگ گل سرخ .

سوم - صنعت مراعات النظير « گرم‌رو » : چست و چالاك و تيزگام « كه با گلگون [ نام اسب ] و « كميت » تناسب دارد .

چهارم - صنعت ايهام : « گرم‌رو » گرمى و حرارت ، « چابك سير و تندرو » .

پنجم - صنعت مراعات النظير : « روشن » ، « شمع » .

ششم - صنعت تضاد : روشن - « آشكار » ، « پنهان » .

هفتم - صنعت مراعات النظير : « پنهان » ، « راز » ( يعنى مطلب نهفته » . ) ( ح ) همچنين صفحهء 121 ذهن و زبان حافظ را نيز ببينيد ، بيت :

« گر كميت اشك گلگونم نبودى گرم‌رو . . . » .

مصراع دوم مطلع يك غزل . . .

از در بختم در آ تا جان برافشانم چو شمع »

. غزليات شمس تبريزى ، به اهتمام منصور مشفق ، چاپ پنجم ، 1354 ه‍ . ش تهران انتشارات صفىعلى شاه - ص 304 ( همه ميدانند كه سرايندهء اشعار ديوان شمس ، مولانا بوده است ) .

. . . ديده بنشانم چو شمع .

مصراع دوم يكى از ابيات غزل :

« . . . هر سحر از آبگير ديده بنشانم چو شمع . »

( همان كتاب - غزليات شمس و همان صفحه )