ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥١٧
207
حافظ ق ، غ :
« راست چون سوسن و گل از اثر صحبت پاك » .
- (
آن چنان كز اثر صحبت گل ، بلبل راست
: نقل از نسخهء قديمى خطى محمود مصباح ؛ در مأخذ به طبع رسيدهء ديگر نيز همين مصراع مطالعه شد ) اين مصراع به مصراع حافظ قزوينى رجحان دارد با توجه به « گل و بلبل » و در نظر گرفتن اينكه سوسن يا گل سخن نمىگويد و زبان ندارد امّا بلبل . . . خواجهء شيراز فرموده است كه مانند بلبل :
« بر زبان بود مرا . . . »
. ) نسخهء قزوينى - غنى :
« آه از آن جور و تطاول . . . »
.
« آه از آن سوز و نيازى . . . » .
نسخهء خطى ( به خط پير حسين كاتب ) : . . . « جور و تظلم . . . » .
و آه . . . ناز و تنعم ( . . . « جور و تظلم » بر « جور و تطاول » ترجيح دارد زيرا اولا در دامگه ، « تطاول » ميدان عمل ندارد . ثانيا « تظلم » - در مصرع اول - با « تنعم » - در مصرع دوم - هم‌وزن و هم‌آهنگ است . در مصرع دوم . . . نيز « ناز و تنعم » بر « سوز و نياز » به مناسبت هم‌آهنگى با « جور و تظلم » ترجيح دارد . « آه از آن » و « آه ازين » هم . . . در متن ، ترتيب درست آن داده شده . » اديب برومند - غزليات حافظ ، چاپ « پاژنگ » سال 1367 - ص 441 حافظ ق - غ :
خم مىديدم خون در . . .
( . . . خم مىديدم [ و ] خون در . . . كاتبان به تعبير « ديدم و » در زبان حافظ توجه نداشته‌اند . مطابق رسم خود « و » را حذف كرده‌اند . ) ! . . .
دكتر محمد امين رياحى از : « گلگشت در شعر و انديشهء حافظ » چاپ اول ، ص 173
« . . . رفتم از مدرسه پرسم سبب حرمت مى * در هركس كه زدم بى خود و لا يعقل بود
( حافظ ) درين يك بيت يك دنيا حقيقت موجود است . . . كليتا اشعار حافظ