ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٩
192
بعد از اين بيت كه مطلع غزل است در حافظ خانلرى بيتى آمده كه قافيهء آن مورد استفاده قرار گرفته و قافيه‌ى بيت ديگريست در همين غزل ، و اينك آن بيت :
« لخلخه‌ساى شد صبا ، دامن پاكش از چه روى * خاك بنفشه زار را ، مشك ختن نمىكند . »
اين بيت در « ديوان حافظ 805 هجرى » يعنى كهن‌ترين نسخهء ديوان خواجه كه تا كنون به دست آمده ، بدين ترتيب است :
« غنچه به پاى شد صبا دامن پاكت از چه رو . . . »
. « ايهام
[ تا دل هرزه‌گرد من ، رفت به ]
« چين زلف » در دو بعد اضافه اختصاصى - پيچ و تاب زلف - و اضافه تشبيهى - زلفى كه در درازى و زيبائى و خيال‌انگيزى مانند سرزمين چين است - به كار رفته است . آنچه ما را به بعد دوم رهنمون مىشود « سفر دراز » است : دل هرزه‌گرد به سفر دراز رفته و عزم وطن ندارد ؛ اين سفر دراز ، سفر به سرزمين دوردست چين است كه به سبب خصوصيات مذكور « مشبه به » زلف ، قرار گرفته است . . .
دكتر حسن انورى ، يك قصه بيش نيست ، ( ملاحظاتى دربارهء شعر حافظ و انديشه‌هاى او ) ، مؤسسهء مطبوعاتى علمى ، تهران ، چاپ اول 1368 ه . ش . صفحهء 30 . . . كمان تا گوش به قتلم كشيده شده است . تا گوش كشيدن كمان . ايهام به كشيدگى ابرو تا گوش . . . ( دكتر محمود شفيعى « كيوان » - حافظشناسى ، مجلد سوم ، بكوشش : سعيد نياز كرمانى ، انتشاراتى « پاژنگ » 1365 ه . ش تهران . ص 152 ) .
حافظ ق غ :
با همه عطف دامنت !
( بقول اديب برومند : عطر . . . با « مشك . . . ( در مصراع دوم ) هماهنگى دارد . ) مراعات النظير ( با همه عطر دامنت . . . در نسخه‌هاى : پير حسين كاتب ( خطى ) « خطاط معروف عهد تيمورى » ، ديوان حافظ به خط مير عماد حسنى سيفى قزوينى « خوشنويس