ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٦
149
اشاره به دو ديوان چاپ لكنهو و قدسى . . . ديد ملك « تاب نداشت » نقل شده است ، ( توضيح آنكه
« فرشته عشق نداند كه چيست . . . »
كاملا صحيح است ولى جاى آن اينجا نيست . ) ح - .
« . . . جلوه‌اى كرد رخت ديد ملك . . .
بدون ترديد ناظر به آيهء 72 از سورهء احزاب ( 33 ) است : « إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ . . . » . . . عرض امانت كرديم همه از تحمل آن امتناع ورزيده . . . تا انسان بپذيرفت . . . شرح غزلهاى حافظ نوشتهء دكتر حسينعلى هروى . - تهران 1367 ه . ش نشر نو - ( مجلد اول ) ص 644 » .
( . . .
« در ازل پرتو حسنت . . .
جلوه‌اى كرد رخت ديد ملك . . .
« اين دو بيت خواجه ، تلميح فصيح ، بل تصريح مليح به مضمون كريمهء » إِنَّا عَرَضْنَا . . . . دارد » . نقل از كتاب : شرح ديوان حافظ . تأليف سيد محمّد صادق على لكنهوى . ص 198 - چاپ 1318 ه . ش . - لكنهو ، هندوستان » .
مقصود اينست كه مىتوان گفت : « . . . السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ . . . » ، « تاب » و طاقت نداشته و مثلا كمرشان در زير بار غير قابل تحمل « امانت » مىشكست ، لكن نمىتوان گفت : آسمانها و زمين و كوهها ( يعنى جماد ) عشق دارند ، و چون بيت مورد بحث و واژهء ملك - فرشته ، مربوط به همين آيهء بخصوص است و لا غير ؛ بنابراين در بين دو كلمهء تاب و عشق ، به ويژه در اينجا واژهء « تاب » رجحان دارد ، بعلاوه « تاب و توان عشق » را هم شامل مىشود . ( ح ) .
حافظ ق - غ :
« در ازل پرتو حسنت ز تجلى دم زد »
حافظ ق - غ :
« جلوه‌اى كرد رخش ، ديد ملك عشق نداشت . . . »
) : . - « براى درك بهتر اين غزل مراجعه شود به : مرتضوى ، منوچهر :
مكتب حافظ : تهران 1344 صفحات 353 تا 362 و 399 و بعد پورجوادى ، نصر اللّه : حسن و ملاحت . بحثى در زيباشناسى حافظ . در :
« نشر دانش » سال ششم 1365 [ - كه عينا در كتاب : « دربارهء حافظ » نقل شده - ] . . . بر خلاف نسخه‌هاى قزوينى و خانلرى بايد بجاى « حسنت » و