ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٩

70

حافظ ق . غ : قلب دلش ؛ « در نسخهء خطى خلخالى ( يعنى نسخهء مورد استفادهء قزوينى ) و اكثر نسخه‌هاى خطى . . . . « قلب دلت » ضبط است .

« قلب دلش » . . . معلوم نيست عاشق ، قلبش را به چه كسى نثار كرده است ! . . .

معنى مصراع اول اينست كه اگر عاشق مفلس همين « سكهء قلب » دل خود را به تو نثار كرد . . . » ( دكتر سليم نيسارى ، ص 123 تدوين غزلهاى حافظ . )

عاشق مفلس اگر . . .

( اين بيت ، داراى سه صنعت « مراعات النظير يا تناسب » ، « ايهام » و تضاد مىباشد ، به ص 106 چاپ دوم يا سوم كتاب ذهن و زبان حافظ ، رجوع شود .

حافظ ق . غ :

هر كه را در طلبت همت . . .

( نسخ سهيلى خوانسارى ، اديب برومند ، و

. . . هر كه در راه طلب . . . »

) . [ مصراع نخست مطلع غزل سعدى ] :

كيست آن كش سر پيوند تو در خاطر نيست

: ( غزليات سعدى ، بكوشش خطيب رهبر ، انتشارات سعدى [ تهران ] چاپ اول 1366 ، ص 174 مجلد اول ) . (

نه من دل‌شده دارم سر پيوندت و بس / * كيست آن كش . سر پيوند تو در خاطر نيست ؟

- ديوان خواجو كرمانى به اهتمام سهيلى خوانسارى ، چاپ دوم ، انتشاراتى پاژنگ ، ص 649 ) . كه خواجه همين مصراع را در مقطع غزل خود تضمين فرموده است :

توضيح آنكه حافظ اين غزل را در اقتفاى غزل سعدى سروده است .

( . . . اصل تمام اين غزل خواجه [ : مردم ديدهء ما . . . ] از حيث وزن و قوافى و سبك و اسلوب و مضامين به استقبال غزل مذكور سعدى است : [

كيست آن كش سر پيوند . . .

از « طيبات » ] كه يكى از بهترين غزلهاى اوست ، و خواجوى كرمانى و عماد فقيه كرمانى نيز هر كدام ، اين غزل سعدى را استقبال كرده‌اند . . . .

علامه « محمد قزوينى » مجله يادگار ، سال اول ، شمارهء 8 ( ص 65 ) فروردين 1324 [ ه‍ . ش چاپ اول ] - انتشارات كتابفروشى خيام ( تهران - چاپ دوم ) .