دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٠

تقسيم بحث [ و تقسيم دليل محرز ]

عن فعل غيره بنحو يدلّ على قبوله . [ اي سكوت المعصوم عن فعل غير معصوم بنحو يدل سكوته على قبول فعل غيره ]

و في القسم الأوّل بكلا نوعيه [ اي اللفظي و غير اللفظي ] نحتاج إلى أن نعرف :

أوّلا : دلالة الدليل الشرعيّ و أنّه على ما ذا يدلّ بظهوره العرفيّ .

و ثانيا : حجّية تلك الدلالة و ذلك الظهور و وجوب التعويل عليه [ اى وجوب الاعتماد على الظهور ] .

و ثالثا : صدور الدليل من الشارع حقا .

و مانند سيرهء قطعيه .

4 . دليل شرعى غير لفظى كه ظنى باشد . مانند اجماع و شهرت در بعضى حالات و مانند سيرهء ظنيه .

5 . دليل عقلى قطعى . مانند حكم عقل به وجوب مقدمه در صورت وجوب ذى المقدمه .

6 . دليل عقلى ظنى : مانند قياس و استحسان .

دليل عقلى ديگر تقسيم به لفظى و غير لفظى نمىشود ؛ چون درك عقلى ارتباطى به عالم الفاظ ندارد . ما بحث خود را در مورد دليل محرز در دو بخش اصلى مىآوريم .

يك بخش مربوط به دليل شرعى و بخش دوم مربوط به دليل عقلى است . در بخش اول نيز ابتدا از دليل لفظى و بعد از دليل غير لفظى سخن به ميان مىآوريم .

دليل شرعى ، اعم از آنكه لفظى باشد يا غير لفظى ، از سه جهت مورد بحث است :

تحديد دلالت و ظهور ؛

اثبات حجيت ظهور ؛

اثبات صدور از طرف شارع .

در مرحلهء اول بايد ببينيم كه دليل شرعى دلالت بر چه معنايى دارد و چه چيز از