حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٤

58 . ورود حجّاج ايرانى به سلامت از راه ارزروم و شرايط عبور حجاج از باطوم

باشد ، اول و دويّم و سيّم :

درجه اول 30 منات ؛

درجه دويم 20 منات ؛

درجه سيم 9 منات .

و قوميانى كه قهوه‌چىها از اداره كشتى مىگيرند :

از درجه اولى سه يا چهار منات ؛

از درجه دويّمى دو يا سه منات ؛

و از درجه سيمى در كليه دو منات « 1 » حق قوميان اينهاست .

و در اين ضمن كه قهوه‌چىها در هر مورد بلديت و راه‌نمائى درباره حجاج مىنمايند ، از قبيل حركت دادن خودشان و حمل بار و ايصال آنها به فانيول و عرابه تا اسكله دريا و از اسكله با كره‌جى « 2 » تا كشتى و در حمالى كشتى و غيره ، معلوم است كه اين قبيل اشخاص تازه وارد ، غالباً از وضع قانون و قرارهاى متداولى « 3 » اين طرف‌ها ابداً اطلاعاتى ندارند . لهذا حتى المقدور اين قهوه‌چىها از حجاج هرگونه مداخل و اخّاذى بىقاعده به عنوانات مختلفه مىنمايند . حتى بعضى از اينها اگر چنانچه اين كار شده و بدانند كه اين اجحاف را قهوه‌چىها در حق ايشان مىنمايند ، به ملاحظه تنگى وقت و زو [ د ] خلاص شدن خودشان ، اظهار هم نكرده ، هرچه بخواهند داده و راهى مىشوند .

به قرارى كه در السنه و افواه ساكنين باطوم مشهور است ، از وجوهى كه قهوه‌چىها از قوميان بليط كشتى مىگيرند [ و ] از قرار هر نفرى كه عبور مىدهند ، نيم منات به قونسولگرى باطوم مىدهند ، ولى آنچه از قهوه‌چىها رسيدگى « 4 » و تحقيق نمودم ،

( 1 ) . پول كاغذى روسى ؛ البته امروزه واحد پول كشورهاى آذربايجان و تركمنستان است . ( 2 ) . كرجى ؛ نوعى قايق كوچك پارويى ؛ زورق . ( 3 ) . در متن سند « متدوالى » مشهود است . ( 4 ) . در اكثر موارد متن ، به صورت « رسيده‌گى » درج شده است .