حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٨

2 . ممانعت حجاج از معاودت از راه جبل و لزوم مؤاخذه متجاسرين و اختلاف فتاوى علما

در باب منع عزيمت حجاج بيت‌الله الحرام از راه جبل ، شرحى اظهار نموده بوديد ؛ مستحضر شدم .

اين قدغن برحسب اظهار علماء اعلام عتبات بوده است .

مشروحه جناب‌عالى هم كه از لحاظ همايون گذشت ، به دستخط مباركه اين‌طور مقرر فرموده‌اند :

( راه جبل ، بلى ، درست است ، امّا از يكصد نفر ، ده نفر خلاص نمىشود . اين فقره را منوط و موقوف به آقايان علما [ ى ] عتبات بكنيد . آنها بصير و خبيرترند ؛ اگر صلاح ديدند ، چه عيب دارد ، والّا موقوف داشته از راه دِير و ساير جاها بروند ) .

مشاورالملك هم تلگرافى كرده بود كه چند نفر از علماء ، اعتقادشان به افتتاح راه جبل است ؛ ليكن جناب فاضل شرابيانى به ممنوعيت آن اصرار دارند و تكليف خواسته بود .

بنده رأى خود او را تلگرافاً از او سئوال كردم ، هنوز جوابى نرسيده است .

در اين بين ، رسيد جناب‌عالى رسيد و اين طور دستخط فرمودند :

در اين صورت براى اجراى امر همايون ، بايد با علماء عتبات در اين مسئله مكاتبه و سئوال و جواب نمائيد . اگر عزيمت راه جبل براى حجاج ، محل خطر و ناامنى نيست و به تعهدات امير جبل مىتوان مطئمن خاطر شد و امر بر علماء مشتبه است ، رفع اشتباه از آنها نموده ، به ميل و رضاى آنها از امير جبل تأمينات بخواهيد و التزام بگيريد ، از راه جبل بروند .

چنان كه علماء بر مخاطرات راه جبل اطلاعات صحيحه و دلائل موجه دارند و پذيرفتنى است ، البته بايد پذيرفت .

به هرحال ، بىمشورت از علماء عتبات - چنان كه مقرر فرموده‌اند - رفع اين قدغن را مناسب نمىدانند .